Column: Dappere dokters en apothekers
sep22

Column: Dappere dokters en apothekers

Heb je het kwaliteitsjaarverslag al af, Bas? En hoe gaat het met de implementatie van de multidisciplinaire richtlijn? Hoeveel nascholingspunten moet je nog binnen gaan hengelen? En zijn die notulen van het laatste FTO nu eindelijk eens klaar, Bas? Het moet inderdaad niet gekker worden, Niels. De zorg bestaat tegenwoordig uit kwaliteitsprocedures, stappenplannen en verantwoordingsmodules. We zijn te ver doorgeslagen. De menselijke maat lijkt wel verdwenen. Het wordt tijd dat we afstand nemen van de geprotocolleerde zorg en teruggaan naar de basis: de zorgverlener en de patiënt. Dat is dapper, Bas! Je lijkt wel op een dapper dokter. Deze groep artsen wil de zorg beter maken door naar de inhoud van het vak en de patiënt te kijken in plaats van naar al die vastgeroeste processen. Waar kan het zinniger en hoe kan het doelmatiger? Waarbij deze zorgverleners niet schromen om in de spiegel te kijken: zijn mijn standpunten nog wel de juiste en doe ik wel de goede handelingen? En ze durven het besluit te nemen om te stoppen met behandelen. Dat is inderdaad lef hebben, Niels. Medisch ingrijpen leidt immers altijd tot hoge kosten voor de maatschappij, maar lang niet altijd tot betere kwaliteit van leven. Dan is het lef hebben om te stoppen met bijvoorbeeld medicatie en de patiënt een waardig en eindig leven te laten leiden. Bart Meijman, de voorman van de dappere dokters, laat in deze editie zien waarom de zorg dit soort mannen met ballen nodig heeft. Wat zeg je nu, Bas? Artsen en mannen hebben helemaal niet het alleenrecht op dapper doen. Er bestaan ook dappere apothekers, om maar iets te noemen. Neem Sonja Keizers in Den Haag. Al tien jaar is zij succesvol met haar apotheek Pillen en Praten. Haar apotheek heeft de functie van een stamkroeg in de wijk. De zorgverlener aanwezig, toegankelijk en aanspreekbaar in de wijk zoals het moet, Niels! Patiënten en buurtbewoners komen er praten en verlaten regelmatig de kroeg eh de apotheek zonder doosje met pillen. Maar wel met het gevoel gehoord te zijn. De apotheker met lef houdt in een logboek precies bij wie er langs is geweest, heeft gebeld, en waarom. Zo kan ze met alle patiënten een persoonlijke relatie onderhouden. Dappere dokters en dappere apothekers, Bas. Die patiënten met zo min mogelijk pillen gezond houden. Dat scheelt de maatschappij bakken met geld. Zorgverzekeraars staan vast te springen om dit soort zorgprofessionals te omarmen en deze zorg op maat te bekostigen. Helaas gebeurt dat niet, Bas. Zo krijgt Sonja Keizers geen cent extra voor haar farmaceutisch consult. Zorgverzekeraars houden namelijk van standaard contracten en procedures waarvan niet kan worden afgeweken. Zelfs niet als het...

Lees Verder
Sneller en beter medicijnen testen via ‘organ-on-a-chip’
sep19

Sneller en beter medicijnen testen via ‘organ-on-a-chip’

Het is lastig te voorspellen welke effecten een nieuw geneesmiddel heeft op het menselijk lichaam. Medicijnen worden vrij generiek ontwikkeld en geproduceerd, waarbij het voor de ene patiënt blijkt te werken en voor de andere niet. Beter zou het zijn als patiënten gepersonaliseerde medicijnen kunnen krijgen, toegespitst op hun specifieke, genetisch profiel. Verschillende bedrijven in binnen- en buitenland zijn bezig om deze oplossing daadwerkelijk te realiseren. Geneesmiddelenonderzoek blijft nog steeds veel budget vergen van farmabedrijven en onderzoeksinstituten. Nieuwe trends als lab-on-a-chip zijn echter veelbelovend. Onderzoekers van BIOS, de lab-on-a-chip vakgroep van onderzoeksinstituut MESA+ (Universiteit Twente), werken hard aan nieuwe toepassingen. Dat heeft al geleid tot een vruchtbaarheidstest voor mannen en een chip waarmee manisch depressieve mensen hun eigen medicijngebruik kunnen controleren. Er wordt ook gewerkt aan een nanopil die kanker in de dikke darm kan ontdekken. Albert van den Berg, hoogleraar sensorsystemen voor biomedische en milieutoepassingen aan de Universiteit Twente, is een pionier op het gebied van lab-on-a-chip en micro-fluïdica. Hij kreeg in 2009 een Spinozapremie voor zijn onderzoekswerk. Gevraagd naar de ontwikkelingen in zijn vakgebied zei hij eerder dit jaar in een gesprek met de Delftse Studievereniging Nanobiology Hooke: “We zijn erg druk met organs-on-a-chip waar we nog een aantal jaar mee vooruit kunnen. Daarnaast zouden we veel bio-inspired projecten kunnen doen door bijvoorbeeld flagellen te onderzoeken (lange eiwitdraden en ook antigenen) en de technologie hiervan te gebruiken voor andere toepassingen. Tenslotte denk ik aan versnelde evolutie: gene-editing, een technologie die ongelooflijke beloftes voor synthetische biologie inhoudt.” Het Nederlandse biotechbedrijf Mimetas is al een paar stappen verder. Het bedrijf combineert de vakgebieden micro-fluïdica en 3D-celkweek. Hun organ-on-a-chip modellen blijken veel betere voorspellers dan diermodellen of standaard 2D-modellen. “Cellen op een tweedimensionaal kweekplaatje zijn geen natuurgetrouwe nabootsing van menselijke weefsels en de effecten van medicijnen op dieren zijn niet hetzelfde als op mensen”, vertelt Jos Joore, samen met Paul Vulto mede-directeur van Mimetas. “Met onze technologie voegen we extra functionaliteit toe aan het klassieke celkweken en brengen we cellen in een omgeving waarin ze normaal ook thuishoren en weefsels vormen, organen of specifieke functies van organen. Ons doel is om op die manier celmodellen te maken die lijken op het weefsel dat ook in het menselijk lichaam zit.” Organ-on-a-chip De door Mimetas ontwikkelde technologie moet het gebruik van proefdieren in de toekomst goeddeels overbodig maken, is tijds- en kostenbesparend en maakt ‘personalized medicine’ mogelijk, toegespitst op de individuele patiënt. De technologie is ontwikkeld met hulp van onder andere de WBSO-regeling, die door RVO.nl wordt uitgevoerd. Joore: ”Wij zijn in staat kleine 3D-stukjes menselijk weefsel te maken en functies van organen na te bootsen in een OrganoPlate, een geavanceerde 3D-kweekplaat,...

Lees Verder
Column: Professor Google
sep15

Column: Professor Google

Even ‘googlen’ is ingeburgerd en kennis is letterlijk met één muisklik voor iedereen beschikbaar. Kennisdomeinen worden gedemocratiseerd en nieuw rollen ontstaan. Iets weten over ‘taakherschikking in de zorg’? Even googlen geeft in een fractie van een seconde meer dan 19.900 hits. Geen zorgdiscipline die er niet mee te maken heeft. Zorg moet, door deze makkelijke beschikbare kennis, beter toegankelijk worden zodat hoog opgeleide expertise daar kan worden ingezet waar deze noodzakelijk is en routinematige handelingen door assistentes kunnen worden uitgevoerd. In de zorg zijn vele wijze mannen en vrouwen druk doende met nadenken over hoe deze taakverdeling het beste gerealiseerd kan worden, professionals discussiëren vol passie over wie, wat, wanneer en hoe en rapporten stapelen zich ondertussen torenhoog op. En terwijl in de zorgpraktijk druk naar oplossingen wordt gezocht, vindt daarbuiten een geheel eigen proces van taakherschikking plaats. Niet alleen de patiënt neemt eigen initiatieven, maakt keuzes en ontwikkelt al doende een eigen, nieuwe rol binnen de gezondheidszorg, maar ook het bedrijfsleven ziet daar een gouden toekomst gloren. En dat brengt me terug bij Google of eigenlijk bij Google moeder Alphabet waar al langer bekend is dat zorg big business is. Zorg staat al jaren hoog op de search lijsten en Alphabet gaat een stapje verder: taakherschikking 3.0 Samen met GSK heeft zij Galvani Bioelectronics opgericht. Doel is ziekten te bestrijden door middel van implanteerbare apparaten die via elektrische signalen in het lichaam zenuwsignalen kunnen wijzigen en ontwikkelen. Op deze manier kunnen aandoeningen zoals artritis, diabetes en astma worden aangepakt. En dit is maar één voorbeeld van bedrijven die innovatie aanjagen in de zorg. Deze en andere ontwikkelingen vragen om nieuwe invullingen van de rol van de zorgverlener: geen taakherschikking tussen personen, maar één binnen de expertise van de professional. En tussen al mijn zoekresultaten op Google vond ik daarover nu juist heel weinig informatie. Is het monopolie op het aanbieden van professionaliteit zo diep geworteld in de zorgwereld dat, als nagedacht wordt over herschikking van taken, dit alleen vanuit een medische invalshoek vorm gegeven kan worden? De snel op ons afkomende innovaties, geïnitieerd door bedrijven die hun oorsprong buiten de zorg hebben, dwingt ons om bij het herdefiniëren van de rollen naar ‘buiten’ te kijken. Is de zorg klaar om te anticiperen op dit zorgaanbod uit het bedrijfsleven, deze nieuwe vormen van behandelen, gezond worden en gezond blijven? Gaat taakherschikking niet ook over de zorgprofessional die techneut wordt én om de techneut die arts of apotheker wordt? Ik hoop bij een volgende zoektocht op Google op deze vragen ook antwoorden te vinden. Dokter Google bouwt ondertussen gestaag aan zijn carrière tot Professor Google.   Maayke Fluitman is apotheker...

Lees Verder
Obstipatie: Wees minder voorzichtig, schrijf sneller voor
sep15

Obstipatie: Wees minder voorzichtig, schrijf sneller voor

Obstipatie is een van de meest voorkomende klachten bij kinderen en adolescenten. Toch zijn er nog veel vragen over zowel de oorzaken, als de beste manier om het te behandelen. Veel van deze onduidelijkheid ontstaat omdat iedereen een mening heeft over obstipatie, stelt prof. dr. Marc Benninga, hoogleraar Kindergeneeskunde Maag Darm Leverziekten (MDL) in het AMC in Amsterdam. Hij geeft veel bijscholing aan apothekers over obstipatie. En soms kan het er dan pittig aan toe gaan. Want apothekers – net zoals huisartsen – hebben nogal wat vooroordelen over hoe je obstipatie zou behoren te behandelen, constateert Marc Benninga. “Ze waarschuwen ouders van kinderen met obstipatie bijvoorbeeld dat ze niet te lang een laxeermiddel moeten geven, zeker niet langer dan een week. Dat zou gevaarlijk zijn, bijvoorbeeld omdat het tot luie darmen zou kunnen leiden.” Dat is onzin, stelt Benninga. “Zoiets als een luie darm bestaat niet eens. En slechts een week laxantia geven aan een kind dat pijn heeft tijdens het poepen is zinloos. Na die week komt de obstipatie gewoon terug. Het kind krijgt opnieuw pijn, stopt weer met poepen en er is niets bereikt. Geef je de laxantia echter twee maanden, dan heeft het kind voldoende tijd om te ervaren dat poepen ook prettig kan zijn, dat het niet pijnlijk is en dat je er niet bang voor hoeft te zijn. In één week lukt die inprinting niet, maar na twee maanden wel.” In de internationale richtlijnen wordt daarom ook geadviseerd om laxantia gedurende twee maanden achtereen voor te schrijven. “Als ik dat tegen apothekers zeg, dan is hun bezorgde reactie: maar dan krijgt het kind diarree. Prima, dat is precies de bedoeling. Ik wil graag dat het diarree krijgt, want dan wordt de poep tenminste zacht en kan het kind weer poepen. In de 25 jaar dat ik kinderarts MDL ben, heb ik nog nooit een kind gezien dat is uitgedroogd van een laxeermiddel. Dat komt zelden of nooit voor. Je hoeft er dus niet bang voor te zijn.” Fabeltjes PEG (polyethyleenglycol) en lactulose zijn in de eerstelijnszorg de meest toegepaste laxantia voor de behandeling van obstipatie. “Ze zijn veilig en effectief, en de bijwerkingen zijn mild. Bij lactulose kan zich winderigheid of buikpijn voordoen, bij PEG’s een beetje buikpijn, maar dat is alles. Mijn advies aan huisartsen en apothekers is daarom: wees niet zo voorzichtig, geef een laxans, en geef het zolang als nodig is. Ze zorgen ervoor dat de ontlasting dun wordt, en risico’s zijn er niet.” De boodschap is glashelder, maar toch heeft Benninga vaak het gevoel dat zijn verhaal niet overkomt, niet bij ouders, en ook niet bij huisartsen en apothekers. “Dat...

Lees Verder
Column: Monogamie voor beginners
sep13

Column: Monogamie voor beginners

Sommige mensen gaan bijna ‘terloops’ vreemd. We waren vergeten dat we eigenlijk al verloofd waren. Dat betekent overigens niet dat we niet van onze geliefde houden. We denken simpelweg dat een goede relatie niet kapot kan. Maar zo is het niet, alles kan kapot. Zelfs het vertrouwen in apothekers, medisch specialisten en zeker in natuurartsen. Het is toch grappig dat het CV van de gemiddelde natuurarts niet veel verder komt dan zwemdiploma A. In de cultuur van natuurgenezers wordt er heel wat afgelogen. Volledig geschikt voor de politiek. Maar in de reguliere zorg, daar werken alleen maar nette mensen. Al moet ik bekennen dat ik onder mijn vrienden ook artsen heb, die in werktijd op Pokémons jagen en van één weet ik zelfs dat hij tijdens spreekuur porno kijkt. Je houdt je hart toch vast als je de eerstvolgende in zijn spreekkamer bent. Natuurartsen zeker, of misschien wel de meeste artsen, zijn volgens sommigen een gevaar voor de volksgezondheid. Voor het initiatief van Bart Meijman met Dappere Dokters wil ik overigens van ganser harte een uitzondering maken. Patiënten niet onnodig laten lijden – ten faveure van je bankrekening of je eigen angst voor de dood –  is een Lourdes-achtig streven. Mooi! Maar peterselie bij volle maan drie keer roosteren om vervolgens in te koken en dan via een infuus in te laten lopen. Leg wat mij betreft die idioten zelf op een rooster. Hoogste stand! En toch… ik heb compassie voor patiënten met angst voor de dood; hun ultieme afhankelijkheid en de hoop op een laatste ontsnappingsroute. Maar eerlijk is eerlijk, die hoop is vaak hetzelfde als Sinterklaas vieren terwijl we allemaal weten dat hij niet bestaat. Hier in Amsterdam komt ook nog een ander fenomeen voor. Dames met varkenslippen en tieten als luchtbedden. Ik geloof dat dat een geslaagde behandeling wordt genoemd. Iedere fantasie aan welke vorm van seks ontgaat mij volledig. Ik vind het monsters die je een midweek naar Aleppo zou moeten sturen. Dan tuiten hun lippen wel anders… als dat dan medisch gezien nog kan. Nu is dit natuurlijk allemaal vuilspuiterij van mij. Liever heb ik het over het boek van relatietherapeute Esther Perel. Ze stelt dat de meeste mensen naar zekerheid, vertrouwen en langdurige verbinding in een liefdesrelatie verlangen. Deze waarden kunnen privé dan weleens op de proef worden gesteld, maar in de relatie tot je huisarts en apotheker is het olympisch goud. De kern van deze waarde ligt in de opvatting van Machteld Hubert over haar visie op positieve gezondheid. Afstand nemen van protocolgeneeskunde en Excel-praktijkvoering. Want of je nu arts of apotheker bent wie die patiënt niet kan zien als een uniek...

Lees Verder
Gezocht: Dappere dokters en apothekers
sep13

Gezocht: Dappere dokters en apothekers

De maatschappij heeft behoefte aan dappere dokters en dappere apothekers. Dappere zorgverleners die gaan voor optimale zorg en niet voor het maximale. De beweging gaat voor patiëntgerichtheid, effectiviteit, veiligheid én doelmatigheid. En is kritisch op het eigen handelen: moet ik niet stoppen met de behandeling? Hoe initiatiefnemer van de Dappere Dokters huisarts Bart Meijman een einde wil maken aan overbehandeling, overdiagnostiek, verspilling en futiele zorg. Ze noemen zich dappere dokters. Maar het zouden net zo goed dappere fysiotherapeuten of dappere apothekers kunnen zijn. Voor een dappere zorgverlener is de persoon van de patiënt belangrijker dan de indicatie. De dappere zorgverlener gaat op zoek naar de gunstigste zorg voor de patiënt, gaat in gesprek met de patiënt over wat nu de optimale zorg is. Het zijn zorgverleners met betrokkenheid, die open staan voor de eigen verantwoordelijkheid van die patiënt. Dappere zorgverleners zijn geen solisten, maar zoeken juist de samenwerking met andere zorgverleners op. Met als doel vergroten van de patiëntgerichtheid, effectiviteit, veiligheid én doelmatigheid. De dappere zorgverlener is kritisch op zichzelf: zijn mijn standpunten nog de juiste, doet mijn beroepsgroep de goede dingen en hoe gaan we om met onze maatschappelijke verantwoordelijkheden? En de zorgverlener met lef laat zich aanspreken op zijn professionaliteit en durft ook anderen aan te spreken. Bovenstaande een utopie? Niet voor de grondlegger van de beweging Optimale zorg, dappere dokters, huisarts Bart Meijman. Hij was ook voorzitter van de huisartsenkring Amsterdam. Hij kwam in het geweer tegen de doorgeschoten behandeling die slecht zijn voor de patiënt en de kosten in de zorg opdrijven. Nog meer regelgeving en nog meer bezuinigingen, dat is verkeerde weg, volgens Meijman. Sinds 2010 organiseert de voormalig voorzitter van Artsen Zonder Grenzen een reeks van debatten over de veranderingen in de zorg. Het was verkiezingstijd en de politiek toonde interesse. In korte tijd waren Ab Klink (voormalig minister van VWS en nu lid van de raad van bestuur van zorgverzekeraar VGZ), Marcel Levi (internist en topman van het Academisch Medisch Centrum) en Henriette van der Horst (hoogleraar huisartsgeneeskunde aan de VUmc) betrokken bij het initiatief. Hoe kunnen we zorgen voor zuinige en zinnige zorg? Wat is de kern van het probleem in de zorg? “Perverse prikkels leiden tot overbehandeling, overdiagnostiek, verspilling en futiele zorg. De zorg staat er bol van. Met als gevolg dat patiënten onnodige behandelingen krijgen met alle gevolgen van dien. In de zorg gaat vaak veel geld naar high tech, die niets toevoegt aan het welzijn van de patiënt. Tegelijkertijd bezuinigen we om financiële redenen op goede zorg voor kwetsbare ouderen bijvoorbeeld in verpleeghuizen. Ook richten we ons te veel op het behalen van het maximum terwijl het moet...

Lees Verder
Geneesmiddelentekorten: KNMP-voostel krijgt steun van ZN en VWS
sep06

Geneesmiddelentekorten: KNMP-voostel krijgt steun van ZN en VWS

In een uitzending van Nieuwsuur op 5 september j.l. pleit directeur Léon Tinke van de KNMP voor vergoeding van meer dan één aangewezen geneesmiddel door zorgverzekeraars. Dit om de oplopende hoeveelheid geneesmiddeltekorten tegen te gaan. ‘Er zijn vaak eveneens goedkope vergelijkbare geneesmiddelen, die net een paar cent duurder zijn. In het geval van voorraadproblemen is er dan meer keuze.’ Door Tinke is de berekening gemaakt dat de maatregel 15 miljoen euro kost, afgezet tegen de 4 miljard euro die jaarlijks aan geneesmiddelen worden uitgegeven. Uit de uitzending blijkt dat het voorstel van de KNMP om het preferentiebeleid te versoepelen ook voor ZN (Zorgverzekeraars Nederland) een agendapunt is. ‘We zullen gezamenlijk moeten kijken naar goede oplossingen’, stelt directeur Petra van Holst. Directeur Gerard Schouw van Nefarma ziet ook wat er aan de hand is: ‘Wanneer je als apotheker maar één geneesmiddel in de la hebt liggen en dat middel is op, dan moet je nee verkopen aan de patiënt. Als je een paar alternatieven hebt, hoeft dat minder vaak.’ Het voorstel wordt ingediend in de werkgroep die onder regie van het ministerie van VWS zoekt naar een oplossing voor de geneesmiddelentekorten. VWS wil ook graag verder praten over het plan. Cijfers van KNMP Farmanco leren dat de geneesmiddelentekorten naar verwachting in 2016 wederom zullen toenemen. In 2015 waren het er 625, maar in de eerste helft van dit jaar zijn er al 369 definitieve en tijdelijke tekorten genoteerd. Indien deze trend zich voortzet, gaat de teller over dit jaar richting de 750.    ...

Lees Verder