Richtlijn Pijn bij kanker, gevorderde stadia van COPD of hartfalen: Uiterst nuttige leidraad voor  huisartsen en apothekers
apr30

Richtlijn Pijn bij kanker, gevorderde stadia van COPD of hartfalen: Uiterst nuttige leidraad voor huisartsen en apothekers

De spreuk ‘La médecine c’est guérir parfois, soulager souvent, consoler toujours’ is oorspronkelijk waarschijnlijk niet afkomstig van de Franse chirurg Ambroise Paré (1510-1590), maar dat doet aan de geldigheid ervan – ook heden ten dage – niets af. Onderdeel van ‘soulager’ is de pijnstilling die altijd veel aandacht behoeft. Het is daarom van groot belang dat de ‘Richtlijn Pijn bij patiënten met kanker of gevorderde stadia van COPD of hartfalen’ tot stand is gebracht. Deze Richtlijn is in de ‘autorisatiefase’ en dus nog niet door alle betrokkenen goedgekeurd maar het lijkt redelijk te verwachten dat er geen wijzigingen meer in zullen worden aangebracht. De onderhavige richtlijn is een samenvoeging van twee bestaande richtlijnen, namelijk ‘Pijn in de palliatieve fase’ (zie Pallialine; ‘consensus-based’) en ‘Diagnostiek en behandeling van pijn bij patiënten met kanker’ van de Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie (NVA) uit 2015 (‘evidence-based’). Resultaten van aanvullend literatuuronderzoek zijn toegevoegd. Waar mogelijk zijn evidence-based aanbevelingen opgenomen, maar als dat niet mogelijk bleek zijn de aanbevelingen consensus-based. Deze aanbevelingen komen in veel opzichten overeen met die van de NHG-Standaard Pijn (2015) die echter als doelgroep een veel bredere groep patiënten heeft, namelijk alle patiënten met pijn, ongeacht de onderliggende aandoening. Definities van pijn Hoewel er verschillende definities van pijn zijn is die van McCaffery (1989) waarschijnlijk wel de meest praktische: ‘pijn is datgene wat een persoon die het ervaart zegt dat het is en is aanwezig wanneer hij/zij zegt dat het aanwezig is’. De ene pijn is de andere niet en daarom is het nuttig dat deze richtlijn een beknopt overzicht geeft van de indelingen en vormen van pijn die worden onderscheiden. Dit is ook voor de behandeling van belang. Nociceptieve pijn wordt veroorzaakt door weefselbeschadiging (maar niet van het zenuwstelsel) en is het gevolg van stimulering van nociceptoren (pijnreceptoren). Neuropathische pijn is het gevolg van een beschadiging of functiestoornis van het centrale of perifere somatosensorische zenuwstelsel. Deze pijn wordt vaak ervaren als brandend, schietend en/of stekend en kan gepaard gaan met sensibiliteitsstoornissen. Allodynie is pijn als gevolg van een prikkel die normaliter niet tot een pijnsensatie leidt. Viscerale pijn is nociceptieve pijn die uitgaat van ingewanden van borst of buik en is niet altijd duidelijk te plaatsen en vaak borend, drukkend of krampend van aard. Doorbraakpijn is een voorbijgaande toename van pijn die spontaan optreedt of als gevolg van een bepaalde, al dan niet voorspelbare oorzaak bij overigens voldoende behandelde achtergrondpijn. Kanker, COPD en hartfalen Pijn komt veel voor bij levensbedreigende ziektes, vooral maar zeker niet alleen bij mensen met kanker. Ook bij mensen met COPD en hartfalen wordt in zo’n 2/3 van de gevallen pijn gemeld. Pijn bij patiënten met...

Lees Verder
What to believe…
apr30

What to believe…

Wetenschap is, kort door de bocht en zonder de nodige nuance: bewijzen. Wetenschappelijk bewijs bevestigt of ontkracht een theorie. De apotheker in mij kan deze heldere indeling van verificatie of falsificatie zeker waarderen. Zolang we onze professie uitoefenen binnen de muren van de wetenschap is alles duidelijk. Een theorie is bewezen en daarmee, per definitie, geloofwaardig. Complexer wordt het als we deze opgedane kennis toepassen buiten de muren van de universiteiten en onderzoeksinstituten. In de dagelijkse praktijk worden we overspoeld door een variëteit aan interpretaties van bewijs en deskundigheid. Buiten de muren van de wetenschap is wetenschappelijk bewijs niet langer de enige waarheid en verliest het een deel van haar geloofwaardigheid. Dat dit gevolgen kan hebben voor onze gezondheid bewijst de publieke discussie over nut of gevaar van vaccineren. De overheid heeft uitgevers verzocht ‘anti vaccinatie publicaties’ niet meer prominent op hun website te vermelden en heeft een heuse ‘vaccinatie alliantie’ in het leven geroepen, met als doel de communicatie over vaccineren te verbeteren. En hoewel communiceren in onze tijd de oplossing lijkt voor ieder probleem, denk ik niet dat enkel beter communiceren de vaccinatiegraad weer snel zal doen stijgen. Ergens in het proces van kennisopbouw en wetenschappelijke onderbouwing zijn we vergeten stil te staan bij de ontvanger van de boodschap. Wetenschappelijke bewijs alleen is niet meer voldoende om vertrouwen in de boodschap mee te geven. Met de toegenomen beschikbaarheid van informatie is niet alleen de hoeveelheid kennis toegenomen, maar ook de individuele vrijheid om te kiezen voor wat te geloven en wat niet. En deze waarheid heeft maar één fundament. En dat is niet bewijslast, maar vertrouwen. Niet het vertrouwen in data en feiten, maar vertrouwen in de brenger van de boodschap. Wanneer we dus op zoek gaan naar hoe we het geloof van het individu in de bestaande kennis en kunde van de gezondheidszorg kunnen versterken, dan zal het opnieuw en beter formuleren van de boodschap geen blijvend effect hebben. De onderliggende (onderzoeks-)vraag moet volgens mij dan ook zijn hoe het verloren (blinde) vertrouwen in wetenschap en zorg omgezet kan worden in een gefundeerd en begrijpelijk vertrouwen in kennis en expertise. Het probleem van de dalende vaccinatiegraad, waardoor bacteriën en virussen terrein winnen ten koste van onze gezondheid, is een duidelijk signaal dat er meer van ons verwacht wordt dan het opstellen van een nieuw communicatieplan met betrekking tot wetenschappelijke feiten. Vertrouwen is een concept dat niet te verwerken is in een geneesmiddel of in een therapie maar wat we vorm zullen moeten geven in onze eigen dagelijkse omgang met de patiënt en in onze rol in de maatschappij. Een juiste dosis vertrouwen draagt uiteindelijk bij aan...

Lees Verder
Historisch avondje
apr30

Historisch avondje

Dat was weer een ouderwets avondje voor de televisie, Bas! Met z’n allen voor de buis. Tot op de laatste minuut hopen op een mooie uitslag. En dan dat einde, zoiets verzin je toch niet! Ja, ik had het ook niet verwacht, Niels. Zat ook op het puntje van mijn stoel te kijken. In de allerlaatste minuut scoren die Duitsers dan toch nog de winnende 2-3, Niels. Blijven Duitsers, die Duitsers. Waar heb jij het nu weer over, Bas? Ik doel natuurlijk op de televisieavond met de uitslagen van de verkiezingen Provinciale Staten. Een nu al historische avond met verrassende uitslagen, dito winnaars en een eh bijzondere voordracht van onze nieuwe politieke held. Heb jij enig idee wat dat Forum voor Democratie met de zorg wil? Misschien iets met minder zonnepanelen en windmolens op de daken van ziekenhuizen, Niels? En meer geld voor de zorg natuurlijk. Met dat laatste is natuurlijk weer niks mis mee. We willen allemaal meer geld naar de zorg. Als het maar leidt tot de juiste zorg op de juiste plek. Het nieuwe mantra dat nu ook wordt gebezigd door Marian Kaljouw, de eerste vrouw van de Nederlandse Zorgautoriteit. De NZa heeft inderdaad de koers bepaald, Bas. In het interview in deze editie vertelt Marian Kaljouw dat het gaat om ketenzorg, samenwerken, de regio centraal en de inzet van e-health. Waarbij in haar visie de eerste lijn alleen maar belangrijker wordt. Ik citeer: “De eerste lijn is nu al heel erg belangrijk en zal nog meer de hoofdrol spelen bij zorg en welzijn en preventie.” Die moeten we onthouden. Inderdaad mooie woorden, Niels. Dat juiste zorg op de juiste plaats betekent ook het einde van het monodisciplinair denken en doen. Zorgverlenen is nu eenmaal samenwerken. Maar ik vraag me wel af hoe ketenzorg en de regio centraal zich verhouden met het politieke beginsel van marktwerking in de zorg. De zorg is immers gevormd volgens liberale uitgangspunten. Is het voor marktpartijen straks nog wel aantrekkelijk om samen te werken, kan de markt z’n werk nog wel doen en hoe zitten zorgverzekeraars daarin? Goed punt, Bas. Terechte vragen waarop nog geen antwoord is. Een visie op de toekomst van de zorg is een vergezicht dat zich nog moet vertalen naar de praktijk. En die vertaalslag, dat gaat nog wel even duren gezien de stroperigheid waarin systemen nu eenmaal veranderen in een collectieve sector als de zorg. Als we lang wachten zijn er nieuwe verkiezingen voor de Tweede Kamer, hebben we een nieuwe regering en nieuw zorgbeleid, Niels. Toch maar even die zorgparagraaf van FvD lezen dan maar,...

Lees Verder

Kwetsbare ouderen: Urologische problematiek bij ouderen

In het kort De module Urologische problematiek bij ouderen is onderdeel van de cyclus Ephor: Kwetsbare ouderen en leert u zo goed en zo veilig mogelijk voor te schrijven aan deze patiëntengroep. Zowel bij de klachten van de lagere urinewegen als de prostaat, komen diagnostiek en behandeling aan bod. Uiteraard ligt de focus op het inzetten en monitoren van de farmacotherapie. Er is volop ruimte voor interactie, multidisciplinaire samenwerking en het uitwisselen van ervaringen. Voor wie Openbaar apothekers, Ziekenhuisapothekers, Poliklinische apothekers, Artsen Duur Cursus van 16.00  tot 21.00 uur Datum: donderdag 7 november 2019, Utrecht Accreditatie 4 uur (Ziekenhuisapothekers) 4 uur (StiPCO 4) (Openbaar apotheker(s)) 4 uur (Artsen) 4 uur (StiPCO 4) (Poliklinisch apothekers) Kosten € 295,00 (excl. BTW) Aanbieder PAOFarmacie Aanmelden https://www.paofarmacie.nl/index.php?uid=2&cid=6251&did=5810  ...

Lees Verder

Kwetsbare ouderen: Depressie en vallen bij ouderen

In het kort De module Depressie en vallen bij ouderen is onderdeel van de cyclus Ephor: Kwetsbare ouderen en gaat in op het verhoogde valrisico, wat veel middelen geven, en het onderscheid tussen de verschillende SSRI’s en TCA’s. U leert de optimale dosering en formulering te bepalen en de beste manier om de middelen op en af te bouwen. Ook leert u bijwerkingen tijdig te herkennen en relevante interacties te vermijden. Tevens komt het overstappen van het ene middel na een ander antidepressivum aan de orde. Tot slot komt de communicatie met andere zorgverleners, de patiënt en eventuele familie aan bod. Voor wie Openbaar apothekers, Ziekenhuisapothekers, Poliklinische apothekers, Artsen Duur Cursus van 16.00  tot 21.00 uur Datum: donderdag 10 oktober 2019, Utrecht Accreditatie 4 uur (Ziekenhuisapothekers) 4 uur (StiPCO 4) (Openbaar apotheker(s)) 4 uur (Artsen) 4 uur (StiPCO 4) (Poliklinisch apothekers) Kosten € 295,00 (excl. BTW) Aanbieder PAOFarmacie Aanmelden...

Lees Verder

Kwetsbare ouderen: Delier en gedragsstoornissen bij dementie

In het kort De module Delier en gedragsstoornissen bij dementie is onderdeel van de cyclus Ephor: Kwetsbare ouderen en gaat in op de effectiviteit en de eventuele bijwerkingen van antipsychotica. U leert de juiste keuze te maken uit de beschikbare antipsychotica, de juiste dosering en formulering te bepalen en de optimale duur van de behandeling. De cursus behandelt het tijdig herkennen van bijwerkingen van antipsychotica en het vermijden van interacties. Tot slot komt de communicatie met andere zorgverleners, de patiënt en eventuele familie aan de orde. Voor wie Openbaar apothekers, Ziekenhuisapothekers, Poliklinische apothekers, Artsen Duur Cursus van 16.00  tot 21.00 uur Datum: donderdag 19 september 2019, Utrecht Accreditatie 4 uur (Ziekenhuisapothekers) 4 uur (StiPCO 4) (Openbaar apotheker(s)) 4 uur (Artsen) 4 uur (StiPCO 4) (Poliklinisch apothekers) Kosten € 295,00 (excl. BTW) Aanbieder PAOFarmacie Aanmelden https://www.paofarmacie.nl/index.php?uid=2&cid=6249&did=5808  ...

Lees Verder
Goede farmaceutische zorg voor kwetsbare ouderen: “Veel meer dan optimaliseren polyfarmacie”
apr29

Goede farmaceutische zorg voor kwetsbare ouderen: “Veel meer dan optimaliseren polyfarmacie”

De farmaceutische zorg voor kwetsbare ouderen is voor de apotheker een uitdaging. Bij het afleveren van geneesmiddelen aan deze patiënten is meer informatie van belang dan in de gebruikelijke bronnen te vinden is. Zijn de middelen geregistreerd voor de bedoelde indicatie? Wat is de balans tussen effectiviteit en veiligheid bij kwetsbare ouderen? Is er een voorkeur voor een bepaald middel en wat is de optimale dosering? En moet de patiënt überhaupt dit middel gebruiken? Meer dan richtlijnen De afgelopen jaren zijn veel richtlijnen verschenen voor farmacotherapie. Deze richtlijnen worden soms dogmatisch gevolgd, terwijl deze lang niet altijd toe te passen zijn bij kwetsbare ouderen. Onderzoek wordt immers uitgevoerd bij gezonde vrijwilligers en vervolgens bij patiënten, maar meestal niet bij kwetsbare ouderen. Fred Korver “De apotheker moet richtlijnen kunnen afzetten tegen de kenmerken van deze specifieke groep patiënten”, stelt apotheker Fred Korver. Korver is openbaar apotheker in BENU-apotheek Meerzicht in Zoetermeer. Korver is ook kaderapotheker voor patiënten met de ziekte van Parkinson en sinds vier jaar lid van ParkinsonNet. Hij houdt zich intensief bezig met de zorg voor kwetsbare ouderen. “Neem bijvoorbeeld statines: om een effect te bewerkstelligen moet iemand minimaal drie jaar behandeld worden. Als een patiënt in een verpleeghuis wordt opgenomen, is de gemiddelde overleving slechts één jaar. Ga je deze patiënt dan nog een statine geven?”   Geert Lefeber Klinisch geriater en farmacoloog Geert Lefeber herkent de problematiek. “Met de komst van de vele richtlijnen in de afgelopen jaren is er een enorme toename van polyfarmacie, ook bij de oudere patiënt. Het lastige is dat richtlijnen alleen aanwijzingen geven voor een bepaalde aandoening en de geïndiceerde medicatie. Hoe je samen met de patiënt tot een juiste keuze komt, is niet in de richtlijnen opgenomen.” Hierbij is een rol voor de apotheker weggelegd, zeker als de nieuwe positie van medebehandelaar, vindt Lefeber. Incasseringsvermogen Bij de kwetsbare oudere is niet alleen de farmacokinetiek en -dynamiek veranderd, er spelen meer factoren een rol. “Het incasseringsvermogen van de kwetsbare ouderen is afgenomen”, heeft Korver gemerkt. “De balans waar een kwetsbare oudere in manoeuvreert kan ineens snel anders zijn. De apotheker moet ook rekening houden met de verminderde veerkracht van patiënten op hogere leeftijd. De ADL (algemene dagelijkse levensverrichtingen) spelen ook een grote rol bij de keuze van een geneesmiddel. Kan de patiënt bijvoorbeeld nog zelfstandig bewegen? Dan is het belangrijk het risico op vallen te minimaliseren.” Het behandelen van kwetsbare ouderen gaat dus veel verder dan het optimaliseren van polyfarmacie. Nascholen De nascholingscyclus Kwetsbare ouderen, die PAOFarmacie samen met het Expertisecentrum Pharmacotherapie bij OudeRen (Ephor) organiseert, geeft de apotheker de benodigde kennis en handvatten voor de farmaceutische begeleiding van deze patiëntengroep....

Lees Verder

Kwetsbare ouderen: Slaapstoornissen en angst bij ouderen

In het kort De module Slaapstoornissen en angst bij ouderen is onderdeel van de cyclus Ephor: Kwetsbare ouderen. Het onderscheid tussen de kort- en langwerkende benzodiazepinen komt aan de orde. U leert de beste dosering en formulering te bepalen en bijwerkingen en interacties zoveel mogelijk te vermijden. Ook de  juiste manier van afbouwen komt aan bod. Tot slot wordt de communicatie met andere zorgverleners, de patiënt en eventuele familie besproken. Voor wie Openbaar apothekers, Ziekenhuisapothekers, Poliklinische apothekers, Artsen Duur Cursus van 16.00  tot 21.00 uur Datum: donderdag 13 juni 2019, Utrecht Accreditatie 4 uur (Ziekenhuisapothekers) 4 uur (StiPCO 4) (Openbaar apotheker(s)) 4 uur (Artsen) 4 uur (StiPCO 4) (Poliklinisch apothekers) Kosten € 295,00 (excl. BTW) Aanbieder PAOFarmacie Aanmelden https://www.paofarmacie.nl/index.php?uid=2&cid=6248&did=5807  ...

Lees Verder

Kwetsbare ouderen: Optimaliseren van polyfarmacie bij ouderen

In het kort De module Optimaliseren van polyfarmacie bij ouderen is onderdeel van de cyclus Ephor: Kwetsbare ouderen en leert u zo goed en zo veilig mogelijk voor te schrijven aan deze patiëntengroep. U leert hoe u een gestructureerde anamnese kunt afnemen en hoe u de juiste keuze maakt uit de beschikbare doseringen en formuleringen. De richtlijn ‘Polyfarmacie bij ouderen’ komt aan de orde, inclusief de STRIP-methode en de START/STOP criteria. Ook de communicatie met andere zorgverleners en patiënt, familie en verpleging komt aan bod. Voor wie Openbaar apothekers, Ziekenhuisapothekers, Poliklinische apothekers, Artsen Duur Cursus van 16.00  tot 21.00 uur Datum: Donderdag 9 mei 2019 Accreditatie 4 uur (Ziekenhuisapothekers) 4 uur (StiPCO 4) (Openbaar apotheker(s)) 4 uur (Artsen) 4 uur (StiPCO 4) (Poliklinisch apothekers) Kosten € 295,00 (excl. BTW) Aanbieder PAOFarmacie Aanmelden https://www.paofarmacie.nl/index.php?uid=2&cid=6247&did=5806    ...

Lees Verder

Kwetsbare ouderen: Cardiovasculair risicomanagement bij ouderen

In het kort De module Cardiovasculair risicomanagement bij ouderen is onderdeel van de cyclus Ephor: Kwetsbare ouderen en leert u zo goed en zo veilig mogelijk voor te schrijven aan deze patiëntengroep. De nascholing behandelt de balans tussen effectiviteit en veiligheid van ACE-remmers, calciumantagonisten en bètablokkers bij kwetsbare ouderen. De verschillen binnen de groepen middelen komen aan de orde en de gevolgen voor de optimale dosering en de mogelijke bijwerkingen bij ouderen. Tot slot komt de communicatie met andere zorgverleners, de patiënt en eventuele familie aan bod. Voor wie Openbaar apothekers, Ziekenhuisapothekers, Poliklinische apothekers, Artsen Duur  Cursus van 16.00  tot 21.00 uur Datum donderdag 12 december 2019, Utrecht Accreditatie 4 uur (Ziekenhuisapothekers) 4 uur (StiPCO 4) (Openbaar apotheker(s)) 4 uur (Artsen) 4 uur (StiPCO 4) (Poliklinisch apothekers) Kosten € 295,00 (excl. BTW) Aanbieder PAOFarmacie Aanmelden https://www.paofarmacie.nl/index.php?uid=2&cid=6252&did=5811  ...

Lees Verder