Innovatie: De visuele patiënt neemt zelf de regie

FM_Innovatie_webBinnen vijf jaar volgen patiënten standaard een digitaal begeleidingsprogramma. Apothekers en huisartsen volgen patiënten op afstand en sturen op basis van data zo nodig bij. De patiënt heeft inmiddels zelf de regie over ziekte en gezondheid genomen. Aldus het digitale en visuele communicatiesysteem Umenz, dat een innovatieprijs heeft gewonnen. Op straat, in de supermarkt en thuis voor de televisie of de Ipad worden we continu geconfronteerd met de educatieve kracht van video’s, beelden en korte boodschappen in woorden. We maken volop gebruik van de mogelijkheden die de digitale en visuele wereld ons biedt. Zo bestellen we vakanties en producten online, bereiden we gecompliceerde maaltijden dankzij inspirerende en vooral duidelijke filmpjes op YouTube en verwisselen we voor het eerst van ons leven een lekke autoband met hulp van heldere instructies met pictogrammen. Maar stapt de consument eenmaal de wereld van de zorg binnen dan is hij plotsklaps patiënt en lijkt het alsof die wereld stil heeft gestaan: de patiënt krijgt mondelinge informatie van de zorgverlener, informatie in bijsluiters bestaat vrijwel uitsluitend uit lange lappen moeilijk te begrijpen tekst, net als de uitleg over vergoedingen of de instructies voor het gebruik van inhalatieapparatuur.

Regie over gezondheid
Dat moet anders, zo stelt Markus Konings, specialist in consumentencommunicatie. “De zorg wil dat patiënten de stap zetten van ziekte en zorg naar gezondheid en gezond gedrag. Dat betekent dat je mensen moet stimuleren om die stap ook te zetten en zelf de regie te gaan nemen over hun gezondheid. Dat bereik je niet door op een verouderde manier met patiënten te communiceren: in de apotheek hangt naast de balie een stuk moeilijk te begrijpen tekst over veranderingen in de regelgeving. En bij de eerste uitgifte geven apotheken, meestal na mondelinge toelichting, schriftelijke informatie mee aan de patiënt. Terwijl mensen tegenwoordig denken en leven in beelden en niet meer in tekst. Kijk maar naar de teloorgang van de papieren krant en de opkomst van Youtube en nu.nl. Of de switch op scholen van traditioneel schoolbord naar digitaal bord. Er ligt dus een uitdaging om ook de zorg visueel tastbaar te maken.”

Die uitdaging is Markus Konings aangegaan door Umenz op te richten, een digitaal platform met als doel de patiënt te stimuleren meer de regie te nemen over zijn ziekte en gezondheid. “Met ons platform communiceer je vanaf het begin op een heel andere manier met de patiënt. Het sluit aan op de manier waarop consumenten en patiënten anno 2015 geprikkeld worden: met audiovisuele en digitale middelen.” Opvallend is dat Umenz is ontwikkeld door de sector zelf. Want naast Konings zijn arts en apotheker Pieter-Joep Huige (voormalig directie farmaceut Lilly), arts Piet van der Wal (ex Novo Nordisk) en Frans Eelkman Rooda (ex Mediq en Wessanen) initiatiefnemer. 15 apothekers hebben het systeem financieel ondersteund.

300 animaties
Het platform bestaat uit drie onderdelen. Allereerst een website, gekoppeld aan de site van de zorgverlener, met informatie over ziektebeeld, behandeling en genees- en/of hulpmiddelen. De site bevat 300 animaties. Korte filmpjes van drie minuten over hartritmestoornissen, de werking van hoestmiddelen en de werking van een inhalator. Het gaat om instructiefilmpjes in 21 talen, waaronder Nederlands, Turks en Arabisch. Ze zijn gemaakt in samenwerking met onder meer de regisseur van Sesamstraat. De animaties leggen snel en eenvoudig uit wat patiënten moeten weten zodat zij beter begrip krijgen over hun ziekte en medicijnen, en geneesmiddelengebruik.

Zelfmanagement-app
Het tweede onderdeel heet U-touch. Het bestaat uit een apart touch screen in de spreekkamer van de apotheker of huisarts, te gebruiken bij instructie of de eerste uitgifte. Na de eerste uitgifte kan de apotheker of assistent een link aan de patiënt meegeven die verwijst naar het zorgportaal van de apotheek. Thuis kan de patiënt in alle rust de relevante informatie over zijn ziektebeeld en geneesmiddelen nog eens bekijken. Of denk aan het kijken naar een inhalatie-instructie op video.
“In de praktijk is het onmogelijk om alle informatie die patiënten bij de zorgverlener krijgen te verwerken en ook nog eens te onthouden. Er gaat veel informatie verloren. Dit leidt tot foutief gebruik met medicatie of van apparatuur. Onderzoek laat zien dat 95 procent van de astmapatiënten de inhaler niet goed gebruikt. Die patiënten gaan terug naar de huisarts. Of de medicatie wordt verdubbeld. Of ze stappen over op een ander geneesmiddel. Dat wil je natuurlijk niet”, zo stelt Piet van der Wal.

Het derde onderdeel is U-control en bestaat dan ook uit een interactieve zelfmanagement-apps voor chronische ziektebeelden. Met de COPD-app vult de patiënt op zijn mobiel wekelijks een CCQ-vragenlijst in. De score laat het effect van het medicijngebruik zien.

Zorg of afstand
Als de patiënt daar toestemming voor geeft kan de zorgverlener deze data inzien en gebruiken om de patiënt te coachen zijn gedrag te verbeteren. Met een aparte module kan de zorgverlener in contact komen met de patiënt en hem bijvoorbeeld vragen stellen, een inhalatie-instructievideo sturen of uitnodigen voor een gesprek. Zorg op afstand dus. Met de zelfmanagement-app kunnen zorgverleners eenvoudiger het contact met de patiënt onderhouden. Van der Wal: “Een arts ziet een chronische patiënt drie of vier keer per jaar. Op basis van die contacten stuur je de therapie aan. Nu is het mogelijk om continu en intensiever met hem of haar te communiceren. Zo betrekt de zorg de patiënt daadwerkelijk bij de behandeling.”

Werken met zelfmanagementmodules vraagt om andere handelingen bij apotheker en arts. “Je moet je processen in je praktijk aanpassen. Zo vindt het contact met de patiënt meer op afstand plaats. Ook moet je sneller ingrijpen bij patiënten als de data daartoe aanleiding geven. Maar realiseer je ook dat het tijd bespaart: patiënten komen minder vaak naar de praktijk met klachten of vragen over het gebruik van medicatie of apparatuur. “

Vergoeding
Inmiddels draait Umenz in een twintigtal apotheken. Umenz heeft dit voorjaar de KNMP-zorginnovatieprijs gewonnen. De zorg reageert enthousiast op het initiatief, maar stelt daarna direct de vraag hoe hoog de vergoeding is. Een onterechte vraag, zo stelt Konings. “Alle sectoren vechten voor het bestaan. Ook de zorg. Iedereen weet dat digitale diensten effect opleveren en de kwaliteit van de dienst verhogen. Investeren in digitale diensten hoort er dus gewoon bij.
Het helpt natuurlijk wel als de NZa een prestatie opneemt waardoor ook digitale informatie wordt vergoed. Mits het gebruik ervan een meetbaar effect oplevert. Dat is nu het mooie aan ons digitaal systeem: we kunnen alles meten en dus laten zien welk effect een therapie heeft.”
Samen met de faculteit Farmacie van de Rijksuniversiteit Utrecht is een door ZonMW gefinancierd onderzoek gestart naar het effect van het inzetten van de Umenz zelfmanagement-begeleiding-applicatie bij astma.

Iedereen digitaal begeleid
Inmiddels zijn er meerdere aanbieders van digitale informatiesystemen in de zorg. Geen daarvan is echt doorgebroken. Waarom zou Umenz wel aanslaan? Piet van der Wal is daar duidelijk over. “Veel van dergelijke modules  hangen achter ingewikkelde inlogcodes met DigiD. Gebruikers ervaren dat als lastig. Bij ons is het gebruik veel makkelijker en toch veilig.  Zonder inloggen kan de patiënt bij de eigen data. Daarnaast hebben we de tijd mee: overal is toegang tot internet. Iedereen – ook ouderen –  is gewend te werken met een mobiel of een ipad. Zo is het mogelijk om de vragenlijst even snel in te vullen als je in de trein of op de bank zit. “

De grondleggers van Umenz verwachten dat binnen vijf jaar iedere patiënt die langer dan vijf dagen therapie nodig heeft standaard een digitaal begeleidingsprogramma aangeboden krijgt. Bij alle huisartsen en apothekers draait dan een informatiesysteem waarbij de assistent de therapie van de patiënt op afstand volgt en een seintje geeft aan de huisarts of apotheker dat ingrijpen nodig is.

En wat  kost het?
Het digitale platform Umenz draait nu in zo’n 20 apotheken. Het platform inclusief een eigen website en toegang tot alle filmpjes kost vanaf 2.000 euro per jaar. De begeleidingsmodules kosten vanaf 700 euro per ziektebeeld. Meer informatie: www.umenz.com

Tekst: Niels van Haarlem

Gerelateerde berichten

Auteur: redactie
Categorie: E06/07
Tags: ,

Plaats een Reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *