Gezocht: Dappere dokters en apothekers

Bart MeijmanDe maatschappij heeft behoefte aan dappere dokters en dappere apothekers. Dappere zorgverleners die gaan voor optimale zorg en niet voor het maximale. De beweging gaat voor patiëntgerichtheid, effectiviteit, veiligheid én doelmatigheid. En is kritisch op het eigen handelen: moet ik niet stoppen met de behandeling? Hoe initiatiefnemer van de Dappere Dokters huisarts Bart Meijman een einde wil maken aan overbehandeling, overdiagnostiek, verspilling en futiele zorg.

Ze noemen zich dappere dokters. Maar het zouden net zo goed dappere fysiotherapeuten of dappere apothekers kunnen zijn. Voor een dappere zorgverlener is de persoon van de patiënt belangrijker dan de indicatie. De dappere zorgverlener gaat op zoek naar de gunstigste zorg voor de patiënt, gaat in gesprek met de patiënt over wat nu de optimale zorg is. Het zijn zorgverleners met betrokkenheid, die open staan voor de eigen verantwoordelijkheid van die patiënt. Dappere zorgverleners zijn geen solisten, maar zoeken juist de samenwerking met andere zorgverleners op. Met als doel vergroten van de patiëntgerichtheid, effectiviteit, veiligheid én doelmatigheid. De dappere zorgverlener is kritisch op zichzelf: zijn mijn standpunten nog de juiste, doet mijn beroepsgroep de goede dingen en hoe gaan we om met onze maatschappelijke verantwoordelijkheden? En de zorgverlener met lef laat zich aanspreken op zijn professionaliteit en durft ook anderen aan te spreken.

Bovenstaande een utopie? Niet voor de grondlegger van de beweging Optimale zorg, dappere dokters, huisarts Bart Meijman. Hij was ook voorzitter van de huisartsenkring Amsterdam. Hij kwam in het geweer tegen de doorgeschoten behandeling die slecht zijn voor de patiënt en de kosten in de zorg opdrijven. Nog meer regelgeving en nog meer bezuinigingen, dat is verkeerde weg, volgens Meijman.

Sinds 2010 organiseert de voormalig voorzitter van Artsen Zonder Grenzen een reeks van debatten over de veranderingen in de zorg. Het was verkiezingstijd en de politiek toonde interesse. In korte tijd waren Ab Klink (voormalig minister van VWS en nu lid van de raad van bestuur van zorgverzekeraar VGZ), Marcel Levi (internist en topman van het Academisch Medisch Centrum) en Henriette van der Horst (hoogleraar huisartsgeneeskunde aan de VUmc) betrokken bij het initiatief. Hoe kunnen we zorgen voor zuinige en zinnige zorg?

Wat is de kern van het probleem in de zorg?
“Perverse prikkels leiden tot overbehandeling, overdiagnostiek, verspilling en futiele zorg. De zorg staat er bol van. Met als gevolg dat patiënten onnodige behandelingen krijgen met alle gevolgen van dien. In de zorg gaat vaak veel geld naar high tech, die niets toevoegt aan het welzijn van de patiënt. Tegelijkertijd bezuinigen we om financiële redenen op goede zorg voor kwetsbare ouderen bijvoorbeeld in verpleeghuizen. Ook richten we ons te veel op het behalen van het maximum terwijl het moet gaan om het bereiken van het optimum. We moeten dus de stap zetten naar gepast gebruik van hightech en oog houden voor goede care, en van inzetten op het maximale resultaat naar het optimale.”

Hoe gaat u dat probleem dan oplossen?
“Het is niet zo dat individuele zorgverleners slechte mensen zijn of slechte dingen doen. Daar gaat het niet om. Het systeem in de zorg heeft de verkeerde, perverse, prikkels. Dat moet je veranderen, maar is niet eenvoudig. Maar wil je die verandering teweegbrengen, dan moet je dapper zijn. We willen terug naar de basis, onze kernwaarden: de patiënt in de zorgketen is geen onderdeel van een productielijn, maar is een individu dat we centraal moeten stellen. Daarvoor is lef nodig.”

Wat doet u als dappere dokter anders?
“Op de eerste plaats kijken we anders aan tegen patiënten in de laatste levensfase. In plaats van te blijven behandelen zoeken we naar wat het beste is in deze laatste fase van het leven van de patiënt. Daarnaast willen we loskomen van het overschot aan standaarden en protocollen en het rigide gebruik hiervan. Bij de lancering van de standaarden in de zorg waren ze succesvol, maar nu slaat het door. We moeten kritischer kijken naar de standaarden en naar het gebruik ervan. Ook pleiten wij voor veel meer intercollegiale toetsing mede gebaseerd op spiegelinformatie. Hierdoor spreken verschillende zorgverleners elkaar veel meer aan op wat daadwerkelijk gebeurt en stimuleert dit kritisch kijken naar eigen werkwijze.”

Bart Meijman geeft het voorbeeld van een 83-jarige patiënt met een aortastenose. De specialist in het ziekenhuis stelt voor om een nieuwe hartklep te plaatsen. Een forse ingreep waarbij 90 procent van de patiënten overleeft. Een operatie die in de ogen van de specialist realistisch is.

“Ik heb gesproken met de behandelend specialist. Die wist echter niet dat de patiënt dementerend was. Welke invloed heeft de narcose op de dementie? Hoe verloopt het herstel van een dementerende? Daarover zeggen de richtlijnen niets. En is met deze kennis over de patiënt een forse ingreep nog steeds het juiste besluit? In deze case werd uiteindelijk besloten om de ingreep toch door te laten gaan. Het gaat er echter niet om dat ik gelijk krijg. Het gaat om de zorgvuldigheid van besluitvorming.”

Hoe komt u dan tot meer zorgvuldigheid?
“Ik pleit voor een time out bij ingrijpende beslissingen. Patiënten moeten nu vaak snel besluiten nemen over een verstrekkende therapie of over een forse ingreep. Bij het nemen van een besluit staan ze er vaak alleen voor. Als mensen een nieuwe wasmachine kopen is er meer overleg dan bij levensbedreigende ingrepen. Bij levensbedreigende ingrepen moet er standaard een gesprek zijn tussen de patiënt, de behandeld specialist en de huisarts. Welke behandelingen zijn er? Wat betekent de ingreep voor u? Welke mogelijkheden zijn er nog meer? Is dit de beste keuze? Huisartsen moeten die rol pakken: die kent de patiënt immers het beste en kan de medische vragen voor de patiënt vertalen.”

Dappere Dokters draait dan ook om een mentaliteitsverandering. De stap van maximale zorg naar optimale zorg spreekt zorgverleners, maar ook beleidsmakers en zorgverzekeraars aan. Maar heeft wel gevolgen voor de financieringsstructuur. Medisch specialisten worden nu niet betaald voor het extra overleg met zorgverleners in de eerste lijn, de substitutie van de zorg.

Wat heeft u tot nu toe bereikt?
“Allereerst is het begrip dappere dokter op de kaart gezet. Wij durven dappere stappen te zetten in plaats van meegaan met de stroom. Ook is er een discussie gaande over de zin en onzin van overbehandelen. En in de opleidingen tot huisarts begint het besef van dapper zijn ook door te sijpelen.“

U heeft het over dappere dokters. Hoe dapper zijn apothekers?
“Het is natuurlijk nooit goed als een ander moet vertellen dat jij dapper moet zijn. Die wens moet uit de beroepsgroep zelf komen. De maatschappij heeft in ieder geval behoefte aan dappere apothekers. Neem het constant wisselen van medicatie door het preferentiebeleid. De wisseling levert veel gezondheidsproblemen bij patiënten op. Dit beleid is opgelegd door zorgverzekeraars, maar apothekers moeten zich hierin veel harder opstellen. Tot hier en niet verder. Kaart de problemen rond wisseling van doosjes consequent aan, maak er een actiepunt van. Grote kans op succes, want apothekers staan niet alleen in hun kritiek op dit beleid. Zorgverleners, patiëntenverenigingen, ja eigenlijk iedereen, vinden ook dat het beleid is doorgeslagen. Als je ziet dat beleid slecht is of zelfs dramatisch, zoals bij het wisselen van medicatie, dan moet je dat niet over je kant laten gaan. Dat geldt ook voor de leveringsproblemen van medicijnen. We accepteren te makkelijk als een antibiotica of oogzalf niet leverbaar is.”

Waarom zijn apothekers niet zo dapper?
“In het verleden was de farmacie een lucratieve sector. De apotheker heeft flinke tikken van zorgverzekeraars gekregen: bij het terugdringen van de kosten in de zorg hebben zorgverzekeraars alleen succes gehad met het preferentiebeleid. Apothekers hebben het preferentiebeleid lijdzaam uitgevoerd. Nu slaat het beleid door. Het moment is daar om op een verstandige manier de problemen aan te kaarten: welke regels en welke beleid zijn slecht voor de gezondheid?”

Hoe is uw samenwerking met apothekers?
“Ik werk met 5 verschillende apothekers samen. We hebben een goed lopend FTO, we zien elkaar regelmatig, voeren polyfarmacieoverleg. Daarover ben ik wel tevreden.”

De dappere dokter ziet de meerwaarde van de apotheker, maar is kritisch.  “Er is een voorschrijver en dat is de arts. De apotheker is verantwoordelijk voor het afleveren, en medeverantwoordelijk of de medicatie wel past bij andere medicatie. Maar blijf wel bij je leest en kijk kritisch naar je werkzaamheden. Dan word ik weer gebeld door een apotheker over een 93-jarige diabeet die geen cholesterolverlager krijgt. Of een apotheker die een mogelijke interactie meldt tussen een crème en een bloedverdunner. Dat kost mij allemaal heel veel tijd. En dit zijn bijna triviale zaken. Of neem die gecoördineerde acties als suikerprikken in de apotheek. Dat is iets voor supermarkten, niet voor een professionele zorgverlener. Doe dat dus niet. Kom los van incidenten en richt je op je vak. Besteed je tijd aan advies over en begeleiding bij gebruik van medicatie, zorg dat patiënten de juiste medicatie krijgen. Neem de miljoenen mensen die feitelijk niet goed kunnen lezen of niet begrijpen wat ze lezen. Die hebben extra aandacht nodig. En doe iets aan de wachttijden in de apotheek.”

Wat heeft u over vijf jaar bereikt?
“De nieuw generatie van zorgprofessionals spreekt elkaar meer aan op de professionaliteit. Interdisciplinair samenwerken heeft een vlucht genomen. Het deelnemen aan dit soort activiteiten bepaalt veel meer het kwaliteitsbeleid, dan het oeverloos invullen van allerlei controlelijstjes of machtigingen.

Het roer draait
De Dappere Dokters is een beweging in de zorg. De actie ‘het Roer moet om’ komt er ook uit voort. Huisartsen die ageerden tegen het kwaliteitsbeleid, de hoeveelheid administratie en het gebrek aan gelijkwaardigheid tussen zorgverlener en zorgverzekeraar. Volgens Bart Meijman is het roer inmiddels een aantal graden gedraaid.  Maar het gaat langzaam. En het duurt lang. “De bureaucratische macht is als riet, en buigt zo weer terug.”

Tekst: Niels van Haarlem
Fotografie: Frank Groeliken

Gerelateerde berichten

  • De zware bevalling van BENU 2.0De zware bevalling van BENU 2.0 Partner voor de zorgconsument. Dat is de ambitie van Brocacef met de apotheken van BENU nu de overname van de apotheken en groothandel van Mediq rond is. Eindelijk rond, want het duurde […]
  • Obstipatie: Wees minder voorzichtig, schrijf sneller voorObstipatie: Wees minder voorzichtig, schrijf sneller voor Obstipatie is een van de meest voorkomende klachten bij kinderen en adolescenten. Toch zijn er nog veel vragen over zowel de oorzaken, als de beste manier om het te behandelen. Veel van […]
  • Sneller en beter medicijnen testen via ‘organ-on-a-chip’Sneller en beter medicijnen testen via ‘organ-on-a-chip’ Het is lastig te voorspellen welke effecten een nieuw geneesmiddel heeft op het menselijk lichaam. Medicijnen worden vrij generiek ontwikkeld en geproduceerd, waarbij het voor de ene […]
  • Administratieve lasten en het zorgstelsel: Kip en eiAdministratieve lasten en het zorgstelsel: Kip en ei Tijdens de recente voorjaarsbijeenkomst van Clearing House Apothekers was het thema Verminderen van de regeldruk in de farmacie: lastenverlichting of lastenverschuiving? In het debat […]
  • Drijfveren: De doelen van DidemDrijfveren: De doelen van Didem ‘Niet meer wachten in de apotheek’, zo valt te lezen op de website van Apotheek Prinsenland. Je moet een zekere vorm van zelfvertrouwen en moed hebben, wil je zo’n bewering openbaar maken. […]

Auteur: redactie
Categorie: 2016
Tags: , ,

Plaats een Reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *