Internationale zelfzorgspecialist Ian Banks: “Neem zelfzorg serieus!”

Ian Banks_websiteIn plaats van een recept uitschrijven of een zelfzorgproduct te verkopen moeten huisartsen en apothekers in gesprek gaan met de patiënt. Meer aandacht voor gezondheid is goed voor de burger, de maatschappij en de zorgprofessional, zo stelt Ians Banks, de Britse specialist in zelfzorg. “Burgers hebben het vermogen om voor zichzelf te zorgen verloren.”

Zijn boodschap komt precies op tijd voor de informateur van het nieuwe kabinet. Met meer aandacht voor zelfzorg is immers veel gezondheidswinst te behalen. Door nu eens serieus aandacht te besteden aan de oorzaak, het voorkomen en het genezen van bijvoorbeeld verkoudheid, hoestklachten of milde allergieën zoals hooikoorts leren burgers om meer de regie te nemen over de eigen gezondheid, stelt Ian Banks, voormalig huisarts en specialist spoedeisende hulp. En bekend als schrijver van diverse boeken over gezondheid.
In Groot-Brittannië is Banks dé specialist in zelfzorg. In zijn ogen gaat zelfzorg niet alleen om het handelen bij kleine of grote aandoeningen, het gaat vooral om een gezonde manier van leven en op het juiste moment aan de bel trekken als er echt iets aan de hand is.

Verdwaald in de zorg
Dat laatste zijn we een beetje vergeten, zo zag Banks in zijn praktijk op de spoedeisende hulp. “Veel mensen die naar de spoedeisende hulp komen, waren verdwaald in de zorg, wisten niet bij welke zorgprofessionals ze moesten aankloppen. Maar bovenal zag ik dat burgers het vermogen zijn verloren om voor de eigen gezondheid te zorgen. Dat is de schuld van de maatschappij en de medische professionals. Wij, de professionals in de zorg, hebben mensen geleerd dat alleen slimme specialisten als artsen in staat zijn om gewone burgers te helpen op het gebied van gezondheid. Dokters hebben mensen gestolen van hun vermogen om voor zichzelf te zorgen. De gewone man zou immers te dom zijn om zelfregie te nemen. Het wordt tijd dat we dat idee gaan kantelen en mensen weer de regie over gezondheid teruggeven.”

Volgens Banks gaan vrouwen anders om met gezondheid dan mannen. “De vrouw is vanuit historisch perspectief bekeken toch de bewaker van de gezondheid van de familie. Vroeger waren de gezinnen groter, was de familieband sterker en konden we een beroep doen op elkaar als het nodig was. Even aan de buren vragen wat de beste remedie is bij verkoudheid of bij een vlekje op de arm. Tegenwoordig leven we veel meer geïsoleerd, in kleinere gezinnen en zijn we niet zo geneigd om een hulpvraag aan bijvoorbeeld die buurman te stellen.
De vrouw voelt zich nog steeds verantwoordelijk voor het welbevinden van de kinderen en delen met vriendinnen hun ervaringen met de gezondheidszorg. Vrouwen gaan dan ook eerder naar de zorgprofessional dan mannen. Mannen stellen een bezoek aan de arts vaak uit. De sociale omgeving van mannen is anders ingericht: als een man zijn baan verliest, verliest hij ook zijn vrienden en vervalt in een sociaal isolement. Praten over gezondheid zit er dan niet meer in. Met als gevolg dat mannen vaak in een te laat stadium bij de zorgprofessional komt waardoor een behandeling moeilijker wordt.”

Zorgprofessionals moeten rekening houden met het verschil tussen mannen en vrouwen. “Vrouwen willen het probleem oplossen, mannen vervallen in een stadium van ontkenning. Dat vraagt om een andere benadering. Het is voor zorgprofessionals een uitdaging om mannen tot de juiste inzichten te brengen. Helaas is de meeste informatie over behandeling van kwalen geschreven voor vrouwen.”

Melanomen
Om het verschil te laten zien tussen mannen en vrouwen haalt Banks onderzoek aan naar de incidentie van melanomen. Volgens de arts komen melanomen vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Maar sterven er absoluut gezien meer mannen aan de aandoening. “Melanomen zijn goed te behandelen. Wie op tijd bij de huisarts komt heeft goede kans op herstel. Hoewel huidkanker dus vaker voorkomt bij vrouwen sterven mannen er vaker aan: mannen wachten te lang om naar de zorgprofessional te gaan. Het maakt daarbij niet uit naar welke zorgprofessional hij gaat: zowel de huisarts als de apotheker moet in staat zijn om het verschil te zien tussen dat vlekje achter de oren of die vlek op de arm.”
De apotheker stelt een diagnose?
“De apotheker is hoogopgeleid, heeft een brede kijk op gezondheid en is bovenal laagdrempelig en makkelijk bereikbaar voor mensen. De apotheker kan ook bij een melanoom het juiste adres zijn om de persoon door te verwijzen voor het stellen van de juiste diagnose.”

In de optiek van Ian Banks speelt de apotheker een belangrijke rol in zelfzorg. “De apotheker is onmisbaar en is belangrijker dan de huisarts als het gaat om het aanleren van zelfzorg bij de burger. De apotheker heeft vaker contact met de burger dan de huisarts: de consument gaat niet naar de huisarts voor de aankoop van een zelfzorgproduct, maar wel naar de apotheek. En als je er dan toch bent, ga dan het gesprek met de apotheker aan over gezondheid. De omstandigheden om in gesprek te gaan met de burger over zelfzorg zijn in de apotheek dan ook perfect. Helaas blijkt dan weer dat mannen te weinig gebruikmaken van deze mogelijkheid.”

Banks kijkt met een Britse blik naar apothekers en huisartsen. Hij erkent dat de apotheker in Nederland een andere positie heeft dan in Groot-Brittannië of Duitsland. In die landen zijn apothekers ook specialist in zelfzorg als het gaat om de verkoop van zelfzorgproducten. In ons land is in ieder geval de verkoop van zelfzorgproducten niet het domein van de apotheker. De drogist heeft de meerderheid van deze markt in hand en positioneert zich ook steeds meer als laagdrempelig en erkend specialist in zelfzorg.

Snel naar de huisarts
Nederlanders gaan snel naar de huisarts, zo blijkt uit recent onderzoek van het Nivel. Tussen 2011 en 2015 bezochten ze vaker de huisarts voor een kleine kwaal. Het aandeel contacten met de huisarts vanwege kleine kwalen schommelt zo rond de 4 procent. Iets meer dan de helft van de mensen met een kleine kwaal verlaat de huisartspraktijk zonder recept. In 2011 was dat percentage nog 58 procent.
De Britse cijfers liegen er ook niet om. Jaarlijks bezoeken zo’n 57 miljoen Britten de huisarts voor de behandeling van kleine kwalen. De Britse huisarts is gemiddeld een dag per week bezig met deze kwalen. Dat kost de National Health Service (NHS)  jaarlijks ruim twee miljard euro.
Om daar verandering in te brengen hebben aan de andere kant van de Noordzee artsen, apothekers, verpleegkundigen en de overheid de handen ineen geslagen in het Self Care Forum. In dit forum delen zij best practices, onderzoeken en tips over zelfzorg. Uiteindelijk doel is om zelfzorg meer onderdeel te laten zijn van het gewone leven. Daarnaast organiseren apothekers anti-rook-projecten en nemen ze werk uit handen van de huisarts, dat allemaal in goed onderling overleg.
Ook organiseren de Britten jaarlijks de Self Care week. Met tal van activiteiten en veel zichtbaarheid in de media wordt aandacht gegeven aan het belang van zelfzorg. En tijdens de jaarlijkse zelfzorg-conferentie in Londen praten zorgprofessional, overheid en burger met elkaar om zo inspiratie en ondersteuning te bieden.

Zelfzorg krijgt daar geleidelijk brede steun van zorgprofessionals en van de belangrijkste organisaties in de eerstelijns gezondheidszorg. Inmiddels vindt in Groot-Brittannië negen van de tien huisartsen dat er meer aandacht moet zijn voor zelfzorg in de huisartspraktijk.

Hoe moet zelfzorg in belang groeien?
“Op de eerste plaats moeten zorgprofessionals erkennen dat er een probleem is. De volgende stap is dat zorgprofessionals mensen actief helpen om op de juiste manier toegang te krijgen tot en gebruik te maken van zorg. Maar dat is niet genoeg om mensen de regie te laten nemen over hun eigen gezondheid. Om echt vooruitgang te boeken moet zelfzorg onderdeel worden van het onderwijspakket. Naast wiskunde en geschiedenis moet ook zelfzorg een verplicht vak zijn in het reguliere onderwijs. Je kan niet vroeg genoeg beginnen met leren voor jezelf te zorgen. Helaas ligt de nadruk op school op kinderen klaarstomen voor het examen, dat kinderen slim genoeg zijn om advocaat of specialist te worden.”

Wat moeten zorgprofessionals doen als iemand met een kleine kwaal zich meldt?
“Iemand met een kleine kwaal is een grote kans voor zorgverleners als apothekers en huisartsen. De volgende keer dat een persoon met een kleine kwaal zich meldt verkoop dan niet meteen een zelfzorgmiddel, maar ga het gesprek aan wat hij of zij zelf kan doen om meer grip op gezondheid te krijgen. Datzelfde geldt voor de huisarts: schrijf niet meteen een recept uit maar ga dat gesprek aan. Want mensen zijn het vermogen kwijtgeraakt om goed voor de eigen gezondheid te zorgen. Help ze dat vermogen terug te krijgen.“

 
Prof. Ian Banks, BSc BAO BCh MB MSc PhD; Retired A&E doctor and general practitioner / public health
Ian Banks wrote several books on healthcare, self care and public health. He is also the author of the NHS Direct Healthcare Guide and Website. He is honoured by different universities for his work. He is visiting professor to the University of Ulster and was awarded the Royal Society of Public Health Gold Medal for public health in 2007. He is a founder board member of the Self Care Forum (UK) and president of the European Men’s Health Forum.

Tekst: Niels van Haarlem
Foto: Frank Groeliken

Dit artikel is tot stand gekomen i.s.m. de SelfCareFactorY.com
SelfCareFactorY.com heeft als doel de kennis over én de toepassing van zelfzorg verder te ontwikkelen. Zowel voor professionals als voor beleidsmakers en stakeholders.

 

 

 

Gerelateerde berichten

Auteur: redactie
Categorie: E03
Tags: , , , ,

Plaats een Reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *