Kwaliteit van leven op 1

FarmaMagazine_kwetsbare_ouderenBenzodiazepinen bij angst en slaapstoornissen’ is op 19 februari 2016 een van de programma-onderdelen van de nascholingen in de cyclus Farmacotherapie bij kwetsbare ouderen. “Daarin hoort kwaliteit van leven centraal te staan,” zegt Geert Lefeber, een van de docenten van deze cursus.

Het Expertisecentrum Pharmacotherapie bij Ouderen (Ephor) organiseert samen met PAOFarmacie en de Werkgroep Deskundigheidsbevordering Huisartsen Midden Nederland deze reeks nascholingen voor artsen en apothekers om zo goed en veilig mogelijk voor te kunnen schrijven aan kwetsbare ouderen. In deze nascholingen staan de evidence-based geneesmiddelenrapporten van Ephor centraal. Die zijn opgesteld onder leiding van dr. Paul Jansen, internist/geriater klinisch farmacoloog en hoofd van het managementteam van Ephor. Voor de nascholing over het voorschrijven van benzodiazepinen aan kwetsbare ouderen zijn dat bijvoorbeeld  de rapporten over Hypnotica en Anxiolitica uit 2011.

Behoud van regie als uitgangspunt
De ervaring is dat oudere patiënten bij angst en slaapstoornissen vaak symptomatisch worden behandeld met anxiolytica en hypnotica. Informatie over het op een juiste manier voorschrijven van benzodiazepinen aan kwetsbare ouderen is in de gebruikelijk bronnen, zoals het Farmacotherapeutisch Kompas en het Informatorium Medicamentorum, maar mondjesmaat te vinden, legt Geert Lefeber uit. Hij is klinisch geriater klinisch farmacoloog aan het UMC Utrecht.
“Het uitgangspunt is toch dat je in de geriatrie moet streven naar behoud van de regie bij de patiënt. Bij de patiënt van zeg 80 jaar en ouder is er al zo veel dat zijn autonomie bedreigt: risico’s van vallen, mobiliteitsstoornissen, gebrek aan uithoudingsvermogen, verstoord slaapritme, somberheid en eenzaamheid of verwardheid en geheugenverlies. Onjuist gebruik van slaapmedicatie versterkt juist het risico op het verlies van autonomie. Als ik kijk naar het aantal gebruikers van slaapmedicatie de afgelopen jaren zie ik een duidelijke toename. Dat vind ik zorgwekkend.”

Zet de patiënt op de eerste plaats
Lefeber benadrukt de polyfarmacie die bij veel ouderen een rol speelt, alsmede het gebrek aan denken vanuit de patiënt. “Veel artsen staan nog in de modus dat zij bepalen wat goed is voor de patiënt, vaak terecht, maar dit sluit niet altijd aan bij de wensen van de patiënt. In de richtlijn polyfarmacie in de eerste lijn wordt het behandeldoel voor de patiënt pas in stap drie genoemd: het zou stap 1 moeten zijn. Bij ouderen die zich met slaapklachten melden moet je vaak een stap terug zetten. Gaat het om een objectieve of subjectieve slaapstoornis? Hoe ernstig grijpen de slaapproblemen in op het leven?”

Extra investeren in tijd en behandelmethode
Hij haalt een ander voorbeeld aan uit de periode dat hij als geriater in Gelre ziekenhuizen werkte. “Als geriater behandel je de patiënt in zijn totaliteit. Zou je iemand van 87 met longontsteking alleen daarvoor behandelen, dan is de kans groot dat hij na afloop naar een verzorgingstehuis gaat. In drie dagen tijd verliest zo’n patiënt namelijk al vijftien procent van zijn spiermassa. Zijn hele lichaam zet zich in om de ontsteking aan te pakken. De ervaring leert dat met wat extra investering in tijd en behandelmethode diezelfde patiënt vaak wél gewoon naar huis kan. Maar dan is het dus zaak om vanaf het eerste opnamemoment op alle facetten te letten: fysiek, lichamelijk, functioneel en sociaal. Met andere woorden, behalve de specialist komen ook de diëtist, fysiotherapeut en eventuele andere zorgverleners bij de patiënt op de afdeling. Het heeft namelijk geen zin om een oudere kwetsbare patiënt naar huis te sturen, als een van de vier facetten niet in balans is met de rest. Dan kun je ervan uitgaan dat hij op korte termijn weer bij je terugkomt.”

Zet kwaliteit van leven bovenaan
De boodschap van Geert Lefeber is helder: “Als je rationeel en goed geïndiceerd voorschrijft, dan leidt dat tot minder gebruik van slaapmedicatie. Er is ook niets tegen het voorschrijven van benzodiazepinen bij angst en slaapstoornissen, maar doe het tijdelijk, blijf in gesprek, probeer de autonomie van de kwetsbare oudere zo veel mogelijk te beschermen, laat hen waar mogelijk de regie houden over hun leven en zet kwaliteit van leven altijd bovenaan. Vanuit deze filosofie geeft ik de cursus over benzodiazepinen bij angst en slaapstoornissen. In een goed gesprek zou je zelfs samen met de patiënt kunnen concluderen dat je geen medicatie moet voorschrijven.”

Er leven veel vragen
Wat zijn de vragen over deze medicijnen die leven bij huisartsen, specialisten ouderengeneeskunde, apothekers, (ouderen)psychiaters, klinisch geriaters en hun AIOS?
•  
Wat is de balans tussen effectiviteit en veiligheid van de anxiolytica en hypnotica bij kwetsbare ouderen?
•  
Wat zijn de kort- en langwerkende benzodiazepinen en hoe lang werken ze?
•  
Welke doseringen moet ik kiezen?
•  Wanneer moet ik de middelen weer stoppen?
•  Op welke manier kan ik het middel het best stoppen?

Belangrijke leerdoelen en casuïstiek
Het is een interactieve cursus die ingaat op de effectiviteit van benzodiazepinen en aanverwante middelen bij angst en slaapstoornissen, waarvoor de deelnemers worden uitgenodigd om een relevante casus in te dienen. Belangrijke leerdoelen zijn: (1) Welke middelen zijn geregistreerd als anxiolyticum en als hypnoticum, (2) De juiste keuze leren maken uit de middelen (3) De juiste dosis te kiezen, evenals doseerfrequentie en formulering, (4) Het tijdig herkennen van bijwerkingen van de benzodiazepinen en aanverwante middelen, (5) Klinisch relevante interacties te vermijden, (6) De duur van de behandeling te bepalen en te weten hoe de middelen kunnen worden gestopt.

Hiernaast worden tijdens de cursus casuïstiek, de samenwerking met andere zorgverleners en de communicatie met patiënt, familie en verpleging besproken.

Doorlopende cyclus, zes thema’s
De bijscholing over Benzodiazepinen bij angst en slaapstoornissen bij kwetsbare ouderen is een onderdeel van een grotere cyclus die bestaat uit zes thema’s, Farmacotherapie bij kwetsbare ouderen. Bij elk onderdeel staat een evidence-based geneesmiddelenrapport van Ephor centraal.
De vijf andere onderdelen zijn:
– 
Behandeling hypertensie, angina pectoris en hartfalen bij ouderen. Met de keuze van antihypertensiva en antiaritmica en de voorkeursmiddelen voor behandeling angina pectoris en hartfalen bij ouderen.
– 
Antipsychotica voor delier en gedragsstoornis bij ouderen. Met de keuze van antipsychotica voor behandeling van een delier en hoe gedragsstoornissen bij dementie het beste kunnen worden behandeld.
– 
SSRI’s en TCA’s voor depressie bij ouderen. Met de keuze van SRI’s voor behandeling van een depressie en wanneer en welke TCA’s voor behandeling van een depressie bij ouderen worden voorgeschreven.
– 
Behandeling pijn bij ouderen. Met de keuze van NSAIDs voor behandeling van pijn en het omgaan met opioïden bij ouderen
– 
Optimaliseren van polyfarmacie bij ouderen. Met polyfarmacie, probleemanalyse en aanpak, de stappen van de farmacotherapeutische analyse en shared decision making.”

Meer informatie over het Expertisecentrum Pharmacotherapie bij Ouderen en de opzet en duur van de cursussen
Voor apothekers: www.paofarmacie.nl
Voor huisartsen en andere artsen:  www.wdhmn.nl of 
www.ephor.nl

Tekst: Kees Kommer

 

 

Gerelateerde berichten

Auteur: redactie
Categorie: E10
Tags: ,

Plaats een Reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *