Miljoenen beschikbaar voor verbeteren farmacotherapie

farmacotherapieEr liggen tientallen miljoenen euro’s te wachten op onderzoek naar het verbeteren van farmacotherapie in de eerste lijn. Een mooie kans voor huisartsen en apothekers om onderzoek te doen naar het effect van hun handelen. “De uitdaging ligt met name in prospectief onderzoek in de eerste lijn. Dat gebeurt nu nog onvoldoende”, aldus Saco de Visser, programmacoördinator van het programma Goed Gebruik Geneesmiddelen van ZonMw.

We willen allemaal dat het gebruik van geneesmiddelen effectief, veilig en doelmatig gebeurt. Op het gebied van goed gebruik van geneesmiddelen is veel winst te behalen. Om dat te bereiken loopt sinds 2012 een groot programma bij ZonMw: Goed Gebruik Geneesmiddelen (GGG). GGG richt zich op de geneesmiddelen die in de praktijk beschikbaar zijn. Onderzoek naar de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen valt er niet onder. Het programma beperkt zich echter ook weer niet tot de indicaties waarvoor het geneesmiddel op de markt is toegelaten. Off-label en magistrale bereidingen horen er ook bij.

Samen met onder meer mede programmacoördinator Benien Vingerhoed-van Aken stond Saco de Visser aan de basis van dit grootschalige programma, waarvan ZonMw de ‘eigenaar’ is. De start van het programma gaat terug naar 2009 toen het eerste signalement naar Ab Klink, de toenmalige minister van VWS, werd gestuurd: waar moet de aandacht nu echt liggen als het gaat om medicatie? Wat kunnen we verbeteren? Dat er iets moest gebeuren was inmiddels wel duidelijk.

Na consultatie met de spelers in het veld werd duidelijk dat de focus moest komen te liggen op het goed gebruik van medicatie. Saco de Visser: “Minister Ab Klink stond hier volledig achter; hij was bezig met het sturen op richtlijnen, en dat zorgverleners daarop zouden worden afgerekend. Hij begreep denk ik goed dat als hij zou gaan sturen op richtlijnen, dan moest hij zich ook ook richten op het genereren van voldoende evidence om dat goed te kunnen onderbouwen. Maar door de val van het toenmalig kabinet, werd ons gevraagd deze visie in een rapport op te schrijven. Het duurde uiteindelijk tot 2012 voordat het programma Goed Gebruik Geneesmiddelen van start kon gaan.”

Zorg verbeteren
Het uiteindelijke doel van GGG-programma is het effectiever, veiliger en doelmatiger gebruiken van bestaande geneesmiddelen. Hoe kunnen we de farmacotherapeutische zorg verbeteren? Maar dan wel op het niveau van het geneesmiddel en op het gebruik van geneesmiddelen in de dagelijkse zorg. Beter gebruik van geneesmiddelen is immers in het belang van alle betrokkenen: de patiënt, de zorgprofessional als voorschrijver en apotheker, de overheid, maar ook zorgverzekeraars en de farmaceutische industrie. Het onderzoek richt zich op vier pijlers: onder- en overbehandeling en epidemiologisch onderzoek, doelmatigheidsonderzoek, nieuwe indicaties voor bestaande geneesmiddelen en waar het mis kan gaan bij de patiënt. Het programma loopt in ieder geval tot 2022. Op dit moment zit er 91 miljoen euro aan geld voor onderzoek in de kas. Het programma heeft een breed draagvlak. In de GGG Raad zit een bestuurlijke vertegenwoordiging van de belangrijkste stakeholders in de farmacotherapeutische zorg, inclusief de voorzitters van de KNMP en KNMG.

Wat is de afgelopen vier jaar bereikt?
“We zijn pas een paar jaar bezig. Na 2012 moesten we eerst nog de eerste projecten daadwerkelijk met financiering opstarten. Dan duurt het altijd weer zo’n vier jaar voordat de eerste resultaten van de studies binnenkomen. Let wel, er lopen op dit moment een paar honderd projecten die voor de praktijk nuttig kunnen zijn. Neem het onderzoek naar Avastin versus het ongeveer veertig keer zo dure Lucentis. Dit is een duidelijk voorbeeld van een vergelijkende studie: welk middel is nu echt beter, welke van de twee is kosteneffectief?”

Lucentis en Avastin wordt voorgeschreven bij macula oedeem bij retinale veneuze vaatafsluitingen, een belangrijke oorzaak van blindheid. Dit ontstaat door vaatlekkage in de gele vlek van het netvlies. In een gerandomiseerde dubbel gemaskeerde klinische trial in 10 onderzoekscentra deden 294 patiënten met een vaatafsluiting mee aan het vergelijkend onderzoek naar de kosten en effectiviteit van Lucentis en Avastin. Beide doen hetzelfde: ze blokkeren de werking van de groeifactor VEGF en voorkomen zo lekkage van bloedvaten bij deze aandoening. Maar dan komt ie: Avastin is een antilichaam en geregistreerd voor de behandeling van kanker. Lucentis is echter speciaal ontwikkeld voor de oogheelkundige toepassing en daarvoor geregistreerd. Maar Avastin is wel zo’n veertig maal goedkoper dan Lucentis, terwijl het onderzoek nauwelijks verschillen aantoont. En omdat Lucentis zo veel duurder is dan Avastin, adviseert het Zorginstituut Nederland de minister van VWS nu het niet-geregistreerde Avastin te vergoeden mede op basis van de uitkomsten van de klinische trial.

Een ander actueel onderwerp voor studie richt zich op de ruim 13.000 vroeggeboortes. De behandeling van zwangere vrouwen bestaat uit het toedienen van weeënremmers en corticosteroiden. In een van de GGG-projecten is gekeken naar het effect van de twee meest gebruikte weeënremmers, nifedipine en atosiban. Deze studie is in 2015 afgerond, maar over het effect van deze medicatie op de lange termijn is nog te weinig bekend. In de follow up wordt gekeken naar de lange termijn effecten van deze twee weeënremmers op de groei, ontwikkeling en gezondheid van kinderen.

Ook coördineert GGG veel onderzoek naar bestaande geneesmiddelen voor nieuwe indicaties. Een methyleenblauw injectie voor de behandeling van chronische discogene lage rugpijn is hier een voorbeeld van. “Geen farmaceut die daar onderzoek naar doet, dus pakken wij dat op.”

Bent u tevreden over de resultaten tot nu toe?
“De belangrijkste winst tot nu toe is dat we met GGG een betrouwbare bron van financiering voor onderzoek in de zorg zijn gebleken. GGG is geen eenmalig subsidiepotje, maar we werken de komende jaren structureel aan het verbeteren van de farmacotherapie. Er gaat veel geld in om.”

Waar liggen die kansen?
“Het veld is goed bezig op academisch niveau, maar ik roep zorgverleners op om meer gezamenlijk studies op te zetten. Zo zou het in de eerste lijn fantastisch zijn om een netwerk op te zetten van voorschrijvers en apothekers die samen onderzoek gaan doen. De uitdaging ligt met name in prospectief onderzoek in de eerste lijn. Dat gebeurt nu nog onvoldoende. De tweede lijn, en dan met name de gynaecologen, pakken dat veel handiger aan. Deze specialisten hebben een sterk netwerk, werken goed samen en dienen dan ook bij iedere subsidieronde projectaanvragen voor financiering in. Dat netwerk heeft de eerste lijn nog niet. Daar ligt een mooie kans voor de koepels als KNMG en KNMP. Van een belangenbehartiger mag je verwachten dat ze de individuele zorgverleners helpen om onderzoek op te zetten.”

Waarom zou de eerste lijn prospectief onderzoek moeten doen?
“Het belang van onderzoek naar effecten van het handelen van zorgverleners neemt alleen maar toe. Zorgverzekeraars willen nu eenmaal resultaten zien. Wij bieden een uitgelezen kans om gestructureerd onderzoek te doen naar je eigen handelen als zorgprofessional en deze te verbeteren. Er liggen tal van kansrijke onderwerpen voor farmacotherapie in de eerste lijn zoals het gepast inzetten van antidepressiva. Pak die kans zou ik zeggen. ”

Leuk dat onderzoek, maar de eerste lijn wordt geregeerd door de waan van de dag.
“Natuurlijk wordt een zorgverlener steeds meer aangezet om ‘productie’ te draaien. Maar – nogmaals – het effect van je handelen wordt alleen maar belangrijker. Gebruik dat argument ook in de discussie met de zorgverzekeraar: ik ben als zorgprofessional buitengewoon geïnteresseerd in de patiënt en in wat mijn handelen nu oplevert. En ik wil kunnen onderbouwen hoe mijn uitkomsten zich verhouden tot die van de buurman.”

Kansen zijn er genoeg volgens De Visser. Als voorbeeld haalt hij een maatschappelijk en actueel thema aan: stoppen met voorschrijven en afbouwen van antidepressiva. “Antidepressiva, het is een steeds terugkerend thema. Daar ligt een grote kans om nu eens echt aan te tonen wat er aan de hand is. Bovendien is het een onderwerp dat de farmaceutische industrie niet snel zal oppakken. Er wordt al wel veel onderzoek naar gedaan. Maar dat zijn kleinere studies. Het ontbreekt aan een groot nationaal onderzoek naar hoeveel patiënten nu daadwerkelijk kunnen stoppen met het slikken van antidepressiva. We zijn in gesprek met de NHG die een onderzoeksvoorstel op dit onderwerp voorbereidt. Een ander actueel thema is de behandeling van hypertensie. Dat zijn veel voorkomende behandelingen. En er is mogelijk sprake van veel overbehandelingen. Kennelijk zijn er veel patiënten die bloeddrukverlagers slikken, maar als zij daarmee stoppen dan blijven ze een normale bloeddruk houden. Laten we nu eens uitzoeken wat er echt aan de hand is. En wat we daaraan kunnen doen.

Wanneer bent u tevreden over GGG?
“De resultaten van de eerste acht projecten onder GGG leveren nu al meer op dan de investering in het hele programma bij elkaar. Maar het gaat uiteindelijk om de juiste balans tussen zorg en kosten. Hele dure farmacotherapie kan heel doelmatig zijn als het ook echt werkt. Dat onderzoek gebeurt op onderwerpen waar de farmaceutische industrie niet komt. We duiken in de bestaande lacunes. Er is dan ook geen reden om niet deel te nemen aan een GGG-onderzoek: er zijn kansen, er zijn behoeftes, er is geld en er zijn incentives.”

Saco de Visser
Saco de Visser is programmacoördinator Goed Gebruik Geneesmiddelen bij ZonMw. Daarnaast is hij als directeur Cluster Development van het Leiden Bio Science Park foundation verantwoordelijk voor de verdere strategische ontwikkeling van het Leidse life sciences cluster.

Tekst: Niels van Haarlem
Fotografie: Frank Groeliken

 

 

Gerelateerde berichten

  • Niet meer en niet minderNiet meer en niet minder Op donderdag 7 april 2016 organiseert ZonMw het vierde jaarlijkse congres Goed Gebruik Geneesmiddelen 'Niet meer en niet minder'. In de Beurs van Berlage in Amsterdam worden de resultaten […]
  • Subsidieronde praktijkgerichte projecten bij GGGSubsidieronde praktijkgerichte projecten bij GGG Na de informatiebijeenkomst op 2 juli in Den Haag kunnen tot 29 september a.s. ideeën worden ingediend voor praktijkgerichte projecten in het ZonMw-programma Goed Gebruik Geneesmiddelen […]
  • Een kwestie van lefEen kwestie van lef Dit is het tiende artikel in de reeks: ‘Drijfveren’. Van het laagste punt in Nederland Nieuwerkerk aan den IJssel, tot het hoogste punt de Vaalserberg, vertellen apothekers over zichzelf, […]
  • Apotheker ondersteunt huisarts met farmacotherapieApotheker ondersteunt huisarts met farmacotherapie Apothekers en huisartsen werken al samen. Maar een apotheker in dienst van de huisarts om zo de huisarts dagelijks te ondersteunen op het gebied van farmacotherapie is een stap verder. En […]
  • € 91 miljoen voor verlenging Goed Gebruik Geneesmiddelen€ 91 miljoen voor verlenging Goed Gebruik Geneesmiddelen Het ministerie van VWS heeft besloten het ZonMw-programma Goed Gebruik Geneesmiddelen (GGG) te verlengen tot en met 2019. Hiermee wordt structurele financiering geboden aan projecten die […]

Auteur: redactie
Categorie: 2016
Tags: , , , ,

Plaats een Reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *