Neprofarm: Actief adviseren over zelfzorg

De transitie van de tweede lijn naar de eerste lijn kan alleen succesvol zijn als huisartsen patiënten actief adviseren om met zelfzorg meer regie te nemen over de eigen gezondheid. En voor apothekers ligt er een belangrijke rol in de preventie, zo stelt Dirk Groen, voorzitter van Neprofarm.

Dirk Groen, general manager van Mylan NL, is sinds 1 januari 2012 voorzitter van brancheorganisatie Neprofarm, de vereniging van leveranciers van zelfzorggeneesmiddelen en gezondheidsproducten. Na zijn studie geneeskunde heeft hij gewerkt als artsenbezoeker en als manager bij diverse internationale farmabedrijven. Hij kent de wereld van de wetenschap, R & D, productie en marketing.

De reguliere zorg slipt dicht en wordt te duur. Meer aandacht voor zelfzorg zou de eerste lijn kunnen ontlasten en de zorgkosten kunnen verlagen. Anders loopt de afgesproken transitie van de tweede lijn naar de eerste lijn spaak en stijgen de kosten alleen maar verder, zo stelt Dirk Groen.

Maar Nederland loopt bepaald niet voorop met zelfzorg. In Groot-Brittannië daarentegen stimuleren apothekers en huisartsen patiënten en consumenten om toch vooral zelf de regie te nemen over de eigen gezondheid en het behandelen van kleine kwalen.

Zo experimenteren huisartsen, apothekers en drogisten aldaar met diagnose en behandeling van prostaatvergroting. Om vroegtijdig een prostaatvergroting te signaleren verkopen apothekers en drogisten zogenaamde flowmeters waarmee eenvoudig de kracht van de urinestraal is te meten. Pas bij afwijkende waardes – en niet eerder – vindt verwijzing naar de huisarts plaats zodat verder onderzoek een mogelijke relatie met prostaatkanker aan het licht brengt.

Dirk Groen benadrukt dat het hier om experimenten gaat en niet om landelijk beleid. “Deze experimenten tonen wel aan hoe de druk op de reguliere zorg kan verminderen door consumenten zelf de regie te laten nemen over de gezondheid. Maar ons land is kennelijk te terughoudend om deze experimenten ook hier te houden.”

Nemen we zelfzorg voldoende serieus?
“Er zijn jaren geweest dat er ietwat minachtend naar zelfzorg werd gekeken. ‘Zelfzorg is onbelangrijk, werkt niet goed en het is beter om direct naar de huisarts te gaan’, zo was de heersende gedachte. Terwijl zelfzorg een onmisbaar onderdeel is van de zorg en helpt om symptomen van kleine kwalen te verlichten. Ik zie echter een kentering ontstaan. De druk op de zorg neemt nog steeds toe, we gaan te snel en te makkelijk met onze klacht naar de huisarts. Na twee dagen rondlopen met een verkoudheid gaan we al meteen naar de huisarts, want de symptomen zouden weleens kunnen duiden op iets ernstigs. Natuurlijk moeten we bij kleine kwalen niet te lang blijven doorlopen en is een bezoek aan de huisarts nodig, maar de gang naar de huisarts nemen we te makkelijk. Terwijl het heel goed mogelijk is om in eerste instantie zelf iets te doen aan symptoomverlichting.”

Nederland heeft verleerd hoe het is om zelf de regie te nemen over de gezondheid, zo stelt Dirk Groen. Er was een tijd dat de tips van moeder en grootmoeder samen met zelfzorgproducten voldoende waren om weer beter te worden. Maar ons land is aan het medicaliseren, we leggen een te grote druk op de reguliere zorg. “We denken al snel dat een hoofdpijntje of een verkoudheid iets ernstigs is waar de huisarts naar moet kijken. We moeten oppassen dat de medicalisering niet doorschiet.”

Druk op huisarts
Neprofarm heeft in diverse onderzoeken aangetoond dat de druk op de huisarts alleen maar toeneemt. Zo gaat eén op de zes consulten bij de huisarts over zelfzorgklachten. Huisartsen in Nederland zijn ruim 1 uur per dag bezig met kleine kwalen die door de patiënt zelf opgelost hadden kunnen worden. “De helft van de patiënten krijgt dan ook nog een recept mee en slechts een op de zeven een zelfzorgadvies. Een recept valideert de beslissing om de volgende keer weer naar de huisarts te gaan en de patiënt zal dat de volgende keer met dezelfde klacht dan ook weer doen. Zo komt de gewenste transitie van eerstelijns- naar zelfzorg niet op gang en blijven de agenda en de wachtkamer van de huisarts overvol. Dit onderzoek hebben we nu diverse malen herhaald, maar we zien geen verandering: in 12 jaar tijd is het aantal huisartscontacten voor kleine kwalen zelfs verdubbeld. Nog steeds gaan te veel patiënten te snel en te vaak naar de huisarts voor klachten die ze prima zelf zou kunnen oplossen. Bijvoorbeeld door actief de patiënt te verwijzen naar de apotheek of drogist om daar het geschikte zelfzorgproduct te kopen.”

Wat moet er dan gebeuren?
“We moeten meer aandacht besteden aan het veranderen van het gedrag van patiënten: patiënten moeten leren om niet automatisch naar de huisarts te gaan, in plaats van medicaliseren zelf de regie over de gezondheid te nemen. Bij dat veranderingsproces spelen huisartsen een cruciale rol: ga het gesprek aan met de patiënt en vertel wat ze zelf aan hun klacht kunnen doen. Stuur ze niet meteen met een recept naar de apotheek, maar verwijs door naar zelfzorgproducten verkrijgbaar bij de apotheek en de drogist. Ik roep de huisartsen dan ook op om een nieuwe richtlijn te maken waarin helder staat omschreven wanneer patiënten met welke zelfzorgklachten terecht kunnen bij de huisarts, en hoe de huisarts patiënten met kleine klachten het beste kan begeleiden. Overigens komt het steeds vaker voor dat assistenten al aan de telefoon de kleine klacht van de patiënt achterhaalt en deze patiënt niet automatisch bij de huisarts binnenkomt.”

Dilemma van de huisarts
Groen begrijpt het dilemma van de huisarts. Een goed gesprek met mevrouw Jansen over haar gezondheid en wat zij daar zelf allemaal aan kan doen kost nu eenmaal veel tijd. “Toch is het voeren van dat gesprek belangrijk. Het leidt niet alleen tot verandering van gedrag bij de patiënt, ook tot betere en individuele zorg en op langere termijn zal deze investering zich zeker terugbetalen: de zelfredzaamheid van patiënten neemt toe, de druk op de huisarts neemt af en er ontstaat meer ruimte voor tweedelijnstaken. Het zal helpen als zorgverzekeraars huisartsen betalen voor de extra tijd die ze besteden aan begeleiden en adviseren van patiënten met kleine klachten.”

Hoe serieus neemt de apotheker zelfzorg?
”Onvoldoende serieus. In de apotheek zie ik weinig aandacht voor zelfzorg. Het aandeel zelfzorg in het apothekerskanaal neemt zelfs al jaren af. En dat vind ik een gemiste kans. Apothekers hebben immers een gedegen opleiding gevolgd, zijn specialist op het gebied van medicatie en weten alles van het juiste gebruik van geneesmiddelen. En zelfzorggeneesmiddelen zijn ook geneesmiddelen. Zelfzorg hoort dan ook bij de zorgtaak van apothekers. Maar apothekers kijken nu te veel naar het receptgeneesmiddel en worden opgeslokt door tal van andere taken. Terwijl apothekers een grote rol kunnen spelen in de preventie. Neem de behandeling van cardiovasculair, die zit nu nog in de gemedicaliseerde zorg. Apothekers zouden deze groep kunnen begeleiden en verleiden om meer te bewegen en gezonder te eten. Zo verschuift de aandacht van achteraf repareren naar voorkomen van ziekte. Een preventiecoach die voorkomt dat consumenten patiënten worden. Die rol is geknipt voor de apotheker.”

Waar Groen ziet dat apothekers zelfzorg niet omarmen ziet hij ook dat drogisten zelfzorg als een kans zien. “Drogisten zijn heel serieus bezig met de verkoop en advies over het juiste gebruik van zelfzorg. De branche heeft geïnvesteerd in kwaliteit, de drogisterijen zijn gecertificeerd, drogisten volgen een verplichte nascholing en iedere klant in de drogisterij krijgt bij het afrekenen de vraag of er behoefte is aan advies. Wel zou het personeel aan de kassa beter geschoold moeten worden.”

Wat is er over vijf jaar gebeurd als het gaat om zelfzorg?
”Tegen die tijd is er meer aandacht voor zelfzorg. Van wijk tot provincies, het belang van preventie en een gezonde levensstijl wordt breed gedragen. We eten gezonder en bewegen meer, nemen meer regie over de eigen gezondheid, en gebruiken producten als zelfzorggeneesmiddelen die ons helpen om af te komen van kleine kwalen en die een gezondere levensstijl ondersteunen. Huisartsen besteden meer tijd om de patiënt te wijzen op het belang van zelfzorg en gezond leven. Drogisten hebben een grotere rol in het adviseren van consumenten over zelfzorg. En ik hoop dat apothekers de rol van zorgverlener niet alleen inzetten voor ernstig zieken en chronische patiënten, maar juist ook voor zelfzorg.”

Dit artikel verscheen eerder in FarmaMagazine december 2017

Tekst: Niels van Haarlem
Fotografie: Neprofarm

 

 

Gerelateerde berichten

Auteur: redactie
Categorie: Opinie
Tags: , ,

Plaats een Reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *