Medicatie bij astma en COPD
Apr13

Medicatie bij astma en COPD

Combinatiepreparaten van inhalatiecorticosteroïden en luchtwegverwijders zijn populair bij astma en COPD. Huisartsen schrijven deze combinatie voor aan bijna 40% van volwassen met astma of COPD. Bij kinderen leven de huisartsen de NHG-Standaard Astma bij kinderen en het daarin genoemde stappenplan goed na. Bij volwassenen wordt bij 8% van de nieuw gediagnosticeerde volwassen patiënten als eerste stap na het stellen van de diagnose de combinatie voorgeschreven, zelfs nog voor kortwerkende luchtwegverwijders. Dit, terwijl de richtlijnen juist een stapsgewijze benadering adviseren. Huisartsen geven de ernst van de klachten van de patiënt als reden om direct beide geneesmiddelgroepen in te zetten. Van de patiënten met COPD gebruikt bijna de helft een inhalatiecorticosteroïd. Deze middelen kunnen het aantal astma-aanvallen (exacerbaties) verminderen, maar ze hebben het nadeel dat ze de kans op longontsteking vergroten. Daarom hebben ze maar een beperkte plaats in de richtlijnen voor de behandeling van COPD. Lage therapietrouw
 Het onderzoek inventariseerde daarnaast problemen bij het gebruik van inhalatoren en de therapietrouw bij deze middelen. Veel gebruikers van geneesmiddelen voor astma of COPD staken het gebruik van deze middelen. Maar liefst 28% in het eerste jaar en nog eens 39% daarna. Patiënten met astma zijn daarbij vaker therapieontrouw dan patiënten met COPD. Meer onderzoek naar verschillen tussen geneesmiddelen en geneesmiddelgroepen, maar ook naar de redenen van therapieontrouw kan leiden tot een betere behandeling, stellen de onderzoekers.
Huisartsen  praktijkondersteuners komen regelmatig onjuist gebruik van inhalatoren tegen bij hun patiënten. Omzettingen van inhalatoren in de apotheek, bijvoorbeeld vanwege het beleid van zorgverzekeraars, kan eveneens leiden tot problemen. Onderzoek
 Het onderzoek vergelijkt het voorschrijfgedrag van de huisarts bij beide aandoeningen met de aanbevelingen uit de NHGStandaarden. Het IVM en het NIVEL hebben het onderzoek gedaan in opdracht van Zorginstituut. Het onderzoek is gebaseerd op voorschrijfgegevens van huisartsen die deelnemen aan  NIVEL Zorgregistraties eerste lijn. Daarnaast zijn huisartsen, praktijkondersteuners en praktijkverpleegkundigen uit 14 huisartspraktijken geïnterviewd   en deden de onderzoekers dossier- en literatuuronderzoek. De uitkomsten van het onderzoek staan kunt u lezen in de Nivel-publicatie ‘Medicatie bij Astma en COPD: voorschrijven en gebruik in de eerste lijn’. U kunt deze publicatie hier downloaden. Onder redactie van: Gerda van Beek  ...

Lees Verder
Actueel geneesmiddelenoverzicht bij astma en COPD
Sep11

Actueel geneesmiddelenoverzicht bij astma en COPD

Bij de behandeling van astma en COPD maakt men gebruik van een aantal groepen geneesmiddelen en een aantal verschillende toedieningsvormen. Het is daardoor niet altijd goed te overzien wat er allemaal beschikbaar is en wat voor de individuele patiënt het meest aangewezen middel is en de meest geschikte toedieningsvorm. De groepen geneesmiddelen onderscheidt men doorgaans in de kort- en langwerkende bètamimetica, de kort- en langwerkende anticholinergica en de glucocorticosteroïden. Er zijn nog enkele andere middelen maar die worden in de NHG-Standaarden Astma bij volwassenen, Astma bij kinderen en COPD niet aanbevolen. De toedieningsvormen vallen uiteen in de dosisaerosolen en de poederinhalatoren. Bij de keuze van een inhalator spelen patiëntgebonden factoren een belangrijke rol voor het behalen van een optimaal effect, zoals coördinatie en inspiratiekracht. Het is van groot belang dat de patiënt bij het maken van de keuze wordt betrokken en goede instructie krijgt. In dit overzicht is gestreefd naar een zo compleet mogelijk actueel overzicht. (samengesteld 08-2015) Download hier de pdf van het actuele geneesmiddelenoverzicht Astma/COPD: Samengesteld door: Prof. Ad Sitsen in samenwerking met Longalliantie...

Lees Verder
NHG-standaard Astma: Alles draait om inhalatiecorticosteroïden – en de therapietrouw!
Apr21

NHG-standaard Astma: Alles draait om inhalatiecorticosteroïden – en de therapietrouw!

Het is geen nieuws dat astma vaak voorkomt, vaker bij vrouwen dan bij mannen. Elke apotheker kent een aantal mensen die regelmatig hun medicatie komen halen. Astma is de uiting van een chronische ontstekingsreactie in de luchtwegen die zich uit als een longaandoening met aanvalsgewijs optredende vernauwing van de luchtwegen (bronchoconstrictie) door de verhoogde gevoeligheid van de luchtwegen voor allergische (o.a. bijvoorbeeld huisstofmijt, pollen) en niet-allergische (o.a. inspanning, rook, kou, mist, virale infecties) prikkels. Naast genetisch bepaalde factoren spelen ook omgevingsfactoren een belangrijke rol. Astma openbaart zich meestal op jonge kinderleeftijd, maar kan ook pas na het 50e jaar voor het eerst optreden. Indien astmapatiënten niet roken (waardoor na verloop van jaren COPD naast de astma kan ontstaan), heeft de astma nauwelijks invloed op de levensverwachting. Het is niet altijd gemakkelijk om de diagnose ‘astma’ te stellen. Voordat deze diagnose kan worden gesteld is het van groot belang alle belangrijke en nuttige gegevens te verzamelen die aan een correcte diagnose kunnen bijdragen zoals – natuurlijk! – de klachten van de patiënt maar ook de voorgeschiedenis (met inbegrip van het gebruik van geneesmiddelen), een mogelijke familiaire belasting (atopie), aanwijzingen voor een rol van (niet-)allergische prikkels (werk, hobby’s, roken!), lichamelijk onderzoek, allergologisch onderzoek en spirometrie. De belangrijkste wijzigingen van deze herziening van de NHG-Standaard zijn gedeeltelijk van diagnostische aard (andere criterium bij de spirometrie voor de conclusie dat er sprake is van luchtwegobstructie) en gedeeltelijk van therapeutische aard. Vooral de laatste aspecten zijn hier natuurlijk van belang en komen later aan de orde. Zelfmanagement Indien de diagnose astma wordt gesteld krijgt de patiënt – indien nog nodig – uitgebreid voorlichting over deze aandoening, vooral ook voor wat de patiënt er zelf aan kan doen: het zogenoemde zelfmanagement. De patiënt en zijn/haar huisarts bepalen samen of en zo ja, in welke mate, zelfmanagement in aanmerking komt en of een schriftelijk (of elektronisch) zorgplan gewenst is met persoonlijke behandeldoelen. Belangrijke aandachtspunten bij het zelfmanagement die deze NHG-Standaard duidelijk vermeldt, zijn - een gezonde leefstijl (d.w.z. niet roken, voldoende lichaamsbeweging, evenwichtige voeding en – indien van toepassing vermindering van het lichaamsgewicht); – TIP-aandachtspunten (d.w.z. therapietrouw, goede inhalatietechniek en het vermijden van prikkels die klachten uitlokken of verergeren); – aanpassingen van de dosering van de medicatie bij een exacerbatie; – omgang met de symptomen en lichamelijke, sociale en psychische gevolgen van astma. Het moge duidelijk zijn dat hierbij een flink aantal niet-medicamenteuze zaken aan de orde is zoals niet-roken of stoppen met roken (zie voor adviezen de NHG-Standaard Stoppen met roken), bewegen volgens de Nederlandse norm gezond bewegen: elke dag een half uur matig intensief bewegen zoals wandelen, fietsen, zwemmen of ‘fitness’, hulp van een...

Lees Verder
NHG-Standaard Astma bij kinderen – opnieuw herzien
Okt04

NHG-Standaard Astma bij kinderen – opnieuw herzien

De NHG-Standaard Astma bij kinderen bestaat al geruime tijd en dat is een goede zaak: astma komt bij kinderen veel voor en tijdige en goede diagnostiek, begeleiding en behandeling kunnen veel narigheid op latere leeftijd voorkomen. De laatste herziening stamt uit 2006 en recent is de derde herziening gepubliceerd (Bindels et al., 2014). Astma komt veel voor en de prevalentie neemt toe. In de periode 2001-2011 is de prevalentie van astma voor mannen met 46% en voor vrouwen met 57% gestegen. De demografische ontwikkelingen kunnen slechts een klein deel van deze stijging verklaren, het grootste deel is waarschijnlijk te verklaren door epidemiologische ontwikkelingen zoals veranderingen in leefomgeving en leefstijl. Op 1 januari 2011 hadden 475.400 mensen astma: 218.400 mannen en 259.000 vrouwen (26,5 per 1.000 mannen en 30,8 per 1.000 vrouwen). Men schat dat dit in de periode 2011 tot 2030 met ongeveer 3% zal stijgen. Dit is slechts een geringe stijging ten opzichte van die van een aantal ouderdomsziekten die met 30-50% zullen toenemen en van COPD die met 39% zal toenemen. Astma is een ziekte die vooral bij kinderen en jongvolwassenen voorkomt en de vergrijzing heeft daarom niet of nauwelijks invloed op het aantal mensen met astma. Meest voorkomende chronische ziekte Astma is de meest voorkomende chronische ziekte bij kinderen. De prevalentie bij 4- tot 18-jarigen is ongeveer 4-7%. In de algemene Nederlandse bevolking zijn ongeveer 85.000 kinderen met astma. De prevalentie in de huisartsenpraktijk bij kinderen van 1 tot 4 jaar is 33,8 per 1000 patiënten; bij kinderen van 5 tot 14 jaar is deze 35,9 per 1000 patiënten. Bij jonge kinderen komt astma ongeveer tweemaal zo vaak voor bij jongens als bij meisjes. Kinderen van Turkse en Marokkaanse oorsprong lijken minder vaak astma te hebben dan kinderen van Nederlandse, Surinaamse en Antilliaanse herkomst. Het is een chronische ontsteking van de kleine luchtwegen die leidt tot recidiverende aanvallen van reversibele en gedeeltelijk reversibele luchtwegobstructie. Deze luchtwegobstructie uit zich in een gevoel van benauwdheid en in piepende ademhaling. Tussen de aanvallen door is het kind meestal klachten- en symptoomvrij. Astma kan verband houden met allergie (waarbij IgE-antilichamen een belangrijke rol spelen), bijvoorbeeld voor huisstofmijt, huisdieren of pollen, maar ook de gevoeligheid voor niet-allergische prikkels (inspanning, rook, mist, stof) kan zijn verhoogd. Kinderen met astma zijn dan ook vaak gevoeliger dan andere kinderen voor aspecifieke prikkels, zoals tabaksrook, parfum of luchtverontreiniging. Het genotype heeft belangrijke invloed op het ontstaan van astma. Kinderen uit een gezin waarin één ouder astma heeft, hebben een twee- tot viermaal grotere kans om astma te krijgen dan kinderen van wie geen van de ouders astma heeft. Als beide ouders astma hebben, is de...

Lees Verder