IGJ start toetsingskader Medicatieveiligheid verpleegzorg
okt05

IGJ start toetsingskader Medicatieveiligheid verpleegzorg

Nog steeds is medicatieveiligheid in de verpleegzorg een aandachtspunt. Veel calamiteiten in de verpleegzorg worden namelijk veroorzaakt door onzorgvuldigheden rondom medicatieverstrekking. Daarom is de Inspectie voor Gezondheidszorg en Jeugd gestart met het nieuwe toetsingskader Medicatieveiligheid om veilig gebruik rondom medicatie in de verpleegzorg thematisch te onderzoeken. Zo ziet de inspectie of verbetermaatregelen na een calamiteit ook daadwerkelijk in de organisatie geborgd zijn. In de normen wordt gelet op de betrokkenheid van de cliënt; de deskundigheid van het personeel; en sturen op kwaliteit en veiligheid ten aanzien van medicatieverstrekking. Afgestemd met het veld Daarnaast is er aandacht voor het veilig voorschrijven, medicatiebeoordeling en medicatieoverdracht. Dit zijn namelijk de risico’s die in het inspectierapport ‘Veilig voorschrijven moet beter’ (januari 2017) aan de orde komen. De normen en toetsingscriteria zijn gebaseerd op wet- en regelgeving en veldnormen die in de verpleegzorg zijn beschreven. De inspectie heeft het toetsingskader met de zorgaanbieders en brancheorganisaties afgestemd. In de praktijk getest De inspectie heeft dit nieuwe toetsingskader Medicatieveiligheid bij zes zorgaanbieders getest. Deze zorgaanbieders zijn positief over het nieuwe toetsingskader. Het instrument geeft hen een goed beeld hoe zij bezig zijn met het thema medicatieveiligheid. Door de invulling van de inspectiedag is het voor zorgverleners en de zorgaanbieders snel duidelijk waar de verbeterpunten zitten. Daarnaast resulteert het toetsingskader tot een rapport dat concrete handvatten biedt om de benodigde verbetermaatregelen in gang te zetten. Zie ook het artikel in FarmaMagazine: Veilig voorschrijven: gaat goed, kan beter. Onder redactie van: Gerda van Beek  ...

Lees Verder
Aanpak tussentijdse wijzigingen in medicatierol
okt03

Aanpak tussentijdse wijzigingen in medicatierol

Tussentijdse wijzigingen in een medicatierol zijn een belangrijk knelpunt in medicatieveiligheid.  Zulke aanpassingen leveren in praktijk levert soms praktische problemen op. Daarom is het belangrijk om tussentijdse wijzigingen zoveel mogelijk te voorkómen. Een model kan daarbij helpen. Wijziging van medicatie in een geïndividualiseerd geneesmiddeldistributiesysteem, zoals de medicatierol, is de verantwoordelijkheid van apotheker. De apotheker wijzigt medicatie in het systeem alleen op voorschrift van de arts. Wijziging brengt altijd een bepaald risico met zich mee. Daarom moeten apotheker en arts afstemmen of wijziging kan wachten tot de volgende uitgifte van geneesmiddelen in het geïndividualiseerd geneesmiddeldistributiesysteem. Tussentijds wijzigen moet alleen aan de orde zijn als de wijziging niet kan wachten tot de volgende uitgifte. Tussentijdse wijziging Als de cliënt met de medicatie naar de apotheek kan komen, dan is een tussentijdse wijziging geen praktisch probleem. In de apotheek wordt de medicatie gewijzigd conform de KNMP-richtlijn over geneesmiddelen in een geïndividualiseerd geneesmiddeldistributiesysteem. Maar als de cliënt niet met de medicatie naar de apotheek kan komen of de cliënt verblijft in een zorginstelling, wordt het lastiger. Bij een tussentijdse wijziging in de medicatie, moeten de zakjes handmatig worden opengeknipt en de tabletten worden geïdentificeerd. Dit is een farmaceutische handeling en daarom is dit de taak en verantwoordelijkheid van de apotheek. In de praktijk kan dit lastig zijn, want dan moet de apotheker de medicatierollen ter plekke wijzigen. Als zorgmedewerker wijzigingen doorvoeren is dat risicovol, ook al lijkt het misschien een simpele handeling. Wijzigingen doorvoeren hoort niet tot de bevoegdheid en verantwoordelijkheid van de zorgmedewerkers en moet daarom worden beperkt tot uitzonderingssituaties. Afspraken tussen apotheker en zorginstelling Hoe kunnen we deze gang van zaken verbeteren? In het kader van het project  ‘Veilige principes verder in de praktijk’  ontwikkelde het Wilhelmina Ziekenhuis in Assen samen met Interzorg Noord-Nederland een model met 6 stappen. Het model is ontwikkeld voor de intramurale situatie, maar ook bruikbaar voor de thuissituatie, met name stap 1 en stap 6. 
Het model is vooral gericht op het verbeteren van afspraken en afstemming tussen apothekers en zorgverleners. Uitgangspunt is tussentijdse wijzigingen zoveel mogelijk uit te sluiten. En als het in een uitzonderingssituatie toch moet, -en de apotheek kan de tussentijdse wijziging niet doen-, dan moet de zorginstelling het zo organiseren dat de zorgmedewerker dit op een veilige manier kan doen. Daarvoor moet iedere zorg organisatie, op basis van afspraken met de apotheek, passend in de eigen situatie, een protocol opstellen. Verder kan een tool hierbij handig zijn (zie stap 6). Het model Stap 1: Afspraken De apotheek en de zorginstelling hebben taken en verantwoordelijkheden vastgelegd in een overeenkomst. Het is wenselijk om medicatiewijzigingen zoveel mogelijk per volgende medicijnrol te laten ingaan. Stap...

Lees Verder
Medicatieveiligheid topprioriteit van IGZ
feb04

Medicatieveiligheid topprioriteit van IGZ

In het werkplan van de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) voor het jaar 2015 behoort medicatieveiligheid tot de vijf prioriteiten in het toezicht. Met de toezicht op de medicatieveiligheid wordt volgens het werkplan van de IGZ het volgende beoogd: Door het houden van toezicht draagt de inspectie bij aan het naleven en toepassen van de genoemde richtlijnen/afgeleide veldnormen door alle zorgverleners die medicatie voorschrijven. Daardoor ondervindt de patiënt zo min mogelijk, en indien mogelijk geen, nadelige gevolgen van het gebruik van geneesmiddelen. Twee hoofddoelen Deze prioriteit in 2015 maakt onderdeel uit van de twee hoofddoelen van de IGZ: (1) Werken aan gerechtvaardigd vertrouwen in veiligheid en kwaliteit van zorg, en (2) Signaleren en adresseren van de grootste risico’s in de zorg. De inspectie ziet erop toe dat zorgaanbieders en fabrikanten incidenten en gebleken risico’s benutten om de zorg te verbeteren. Ook beoogt ze met haar toezicht dat onverantwoord grote risico’s voor de veiligheid van patiënten en cliënten zo snel mogelijk weggenomen worden. Het is een doel van de inspectie dat zorgaanbieders zorgvuldig en adequaat omgaan met klachten. Daarnaast beoogt ze met haar toezicht de kwaliteit en veiligheid van uit het buitenland geïmporteerde geneesmiddelen, medische technologie en hulpmiddelen te bewaken. Grootste risico’s Voor het jaar 2015 heeft de inspectie op basis van risicoanalyses vijf prioriteiten bepaald die in haar toezicht extra aandacht krijgen. Naast medicatieveiligheid zijn dat: – Grote veranderingen in de zorgsector. Voorbeeld: Begin 2016 rapporteert de inspectie in haar jaarbeeld over de in 2015 gesignaleerde risico’s in de nieuwe zorgsector. – Bestuurlijke verantwoordelijkheid (governance). Voorbeeld: Eind 2015 vindt het aanspreken van de bestuurders op hun integrale, bestuurlijke verantwoordelijkheid voor kwaliteit en veiligheid eenduidig, structureel en effectief plaats. – Intramurale ouderenzorg. Voorbeeld: Intensief toezicht op de hoog risico zorgaanbieders in de ouderenzorg waarbij een variatie aan toezichtinstrumenten wordt ingezet waaronder een onafhankelijke audit en het bestuurlijke gesprek. – Disfunctionerende beroepsbeoefenaren. Voorbeeld: Medio 2015 beschikken het Openbaar Ministerie en de inspectie over een gezamenlijk protocol over de aanpak van en informatie-uitwisseling bij situaties van seksueel misbruik door zorgverleners. Naast haar werk rond de vijf prioriteiten zet de inspectie in 2015 de ingezette koers van het verbetertraject Toezien met Vertrouwen en Gezag voort. Tekst: Kees Kommer...

Lees Verder
Rode vlaggen sturen de medicatieveiligheid
dec16

Rode vlaggen sturen de medicatieveiligheid

“De Rodevlaggen-app werkt prima, maar geeft bovendien een impuls aan de samenwerking tussen de zorgverleners in Schagen en omstreken.” Aouktje Kaspers van de Schager Apotheek is overtuigd van het instrument en voorziet een snelle uitbreiding in Noord-Holland in 2015. Ze leidt de Schager Apotheek met twee vestigingen in de kop van Noord-Holland. “Bij de opening in september 2013 van het gezondheidscentrum, waarin we nu gevestigd zijn, werd ik aangesproken door de wijkverpleegkundige Judith van Leeuwen van de thuiszorgorganisatie Omring. Zij vertelde over de ontwikkeling van een Rodevlaggen-instrument waarmee waarnemingen op het gebied van medicatieveiligheid worden vastgelegd. Ik was direct geïnteresseerd en we hebben met alle betrokken partijen een projectgroep gevormd om het instrument verder uit te werken. De Regionale Ondersteuningsorganisatie ZONH zorgt voor de projectorganisatie.” Melding vastleggen zonder schrijfwerk “Zo kwamen we in contact met wetenschappelijk adviseur en apotheker Eric Hiddink van Health Base, die samen met Carolien Sino, verpleegkundige en instituutdirecteur Verpleegkundige Studies Hogeschool Utrecht, de app heeft bedacht,” vervolgt Aouktje Kaspers. “De idee erachter is dat verzorgenden en helpenden bij de cliënten thuis de ogen en de oren zijn van andere zorgprofessionals, zoals de apotheker en de huisarts. Maar hoe geven ze de signalen door? Via de iPhone kunnen zij met deze app, eventueel met een foto toegevoegd, een rode vlag maken. Dat wil zeggen een melding vastleggen zonder schrijfwerk en administratieve afhandeling.” De app helpt thuiszorgmedewerkers in het observeren en herkennen van signalen die kunnen duiden op een medicatieprobleem. Wij komen niet achter de voordeur Apotheker Aouktje Kaspers geeft een voorbeeld. “Een wijkverpleegkundige kwam bij en dame die wekelijks haar medicijnen in een Baxterrol krijgt geleverd, met hiernaast los pijnmedicatie. Deze pijnmedicatie nam zij alleen in wanneer de verpleegkundige het aangaf met als gevolg dat zij veel onnodige pijn had. Dit is gemeld met een rode vlag. Door de pijnmedicatie tijdelijk in de Baxterrol op te nemen, is dit probleem makkelijk en snel opgelost. Bij een andere cliënt bleken nog allerlei doosjes met medicijnen door het huis te zwerven na de overgang op de Baxterrol. Wij leveren wel aan huis af, maar komen niet achter de voordeur. De wijkverpleging heeft dit geconstateerd en een vlag gestuurd naar de apotheek. Wij konden hierna de overbodige medicijnen inzamelen.” Vroegsignaling “Door rapportage van de problemen die de thuiszorg constateert bij het gebruik van medicijnen, kunnen op voorhand medicatiegerelateerde problemen worden voorkomen. Deze vroegsignalering zal de medicatieveiligheid van de cliënten ten goede komen, kunnen ziekenhuisopnames worden voorkomen en dat werkt kostenbesparend in de zorg,” stelt Aouktje Kaspers tevreden vast. Judith van Leeuwen, de wijkverpleegkundige van Omring in Schagen, vertelt: “Wij signaleren geregeld problemen die veroorzaakt kunnen worden door medicijnen. Het...

Lees Verder
Samen de medicatieveiligheid in Zeeland vormgeven
dec07

Samen de medicatieveiligheid in Zeeland vormgeven

KETENZORG – “Samenwerking voorkomt vertraging in het uitzoeken welke pillen bij een patiënt zijn voorgeschreven. Zo verkleinen we de kans op foutief voorschrijven. Het is belangrijk dat we weten wat de patiënt slikt en hoe de patiënt met zijn medicijnen omgaat. Vaak weten patiënten zelf niet goed wat ze slikken. Soms nemen ze de pillen niet in of volgens een ander schema en weten we dat niet.” Teun van Es aan, directeur Scheldezoom Farmacie, de organisatie die verantwoordelijke is voor de geneesmiddelenzorg in de drie ziekenhuizen en een aantal zorginstellingen in Zeeland, benoemt het belang van patiëntveiligheid in de samenwerking tussen de verschillende partners die de afgelopen week een samenwerkingsovereenkomst ondertekenden. Dat zijn de Stichting Ketenzorg Midden en Noord Zeeland, de Huisartsenkring Zeeland, de Apothekers Midden en Noord Zeeland, Scheldezoom Farmacie, het Admiraal de Ruyterziekenhuis (ADZR), Emergis en Huisartsenpost Zeeland. Deze ondertekening, in aanwezigheid van 55 zorgverleners, is het startmoment van de implementatie van de gemaakte samenwerkingsafspraken, die zijn vastgelegd in het document Medicatieveiligheid Midden en Noord Zeeland. We verkleinen de kans op foutief voorschrijven “Ook weet een patiënt nog lang niet altijd wat wij als zorgverleners allemaal met elkaar bedenken en doen, vervolgt Van Es. “Wij hebben met elkaar een belangrijke taak om de patiënt te laten inzien dat ook zij een belangrijke rol hebben in hun eigen medicatieveiligheid. Binnenkort ontwikkelen we samen met Klaverblad Zeeland een publiekscampagne om de patiënten in onze regio’s bewust te maken van hun rol.” Initiatief van Stichting Ketenzorg breidde zich uit “In 2013 bleek landelijk dat 8% van de geregistreerde fouten in de medicatie te maken heeft met medicatieoverdracht. Ook bleek dat er meer dan 50.000 faxmomenten per jaar waren tussen voorschrijvers en apotheken in Zeeland,” licht Rick Mentjox, Raad van Bestuur van de ggz-organisatie Emergis toe. “In de regio Walcheren nam de Stichting Ketenzorg Midden en Noord Zeeland begin 2013 het initiatief tot het starten van een project voor samenwerkingsafspraken rondom medicatieveiligheid. Het resultaat was een document met samenwerkingsafspraken tussen vooral thuiszorgaanbieders en apothekers voor regio Walcheren. Van andere partijen die nog niet participeerden en vanuit de eigen projectgroep kwam de wens om uit te breiden naar meer partijen en een grotere regio. Onder begeleiding van adviesorganisatie Stichting Robuust heeft dit tot de Samenwerkingsafspraken medicatieveiligheid voor Midden en Noord Zeeland.” Faxen is niet meer van deze tijd De landelijke ‘Richtlijn Overdracht van Medicatiegegevens’ en de brochure ‘Veilige principes in de keten’ vormen de basis van de samenwerkingsafspraken. “Het is tijd dat we intensiever gaan samenwerken, zodat we allemaal beschikken over een actueel medicatieoverzicht,” geeft Jan Doelman, neuroloog in ADZR, aan. ”Medicatieveiligheid kunnen we niet meer individueel oplossen, daar is het proces...

Lees Verder
Medicatieoverdracht in acht kernafspraken
jun19

Medicatieoverdracht in acht kernafspraken

Alle partijen in Amsterdam sluiten de handen ineen om de medicatieveiligheid voor patiënten structureel te verbeteren. Alle Amsterdamse ziekenhuizen, de Huisartsenkring Amsterdam/Almere en het Farmaceutisch Bureau Amsterdam hebben deze maand een convenant getekend waarin acht kernafspraken over medicatieoverdracht zijn opgenomen. De afspraken zijn van toepassing bij polikliniekbezoek, opname- en ontslagbegeleiding. Na het HARM onderzoek (2006), waarin werd gekeken naar het aantal ziekenhuisopnames dat was gerelateerd aan het gebruik van geneesmiddelen, is in de jaren tot 2012 veel verbeterd binnen de eerste lijn. Al in 2008 is de regio gestart met het opstellen van richtlijnen voor medicatieoverdracht. Maar de afstemming tussen de eerste en de tweede lijn blijkt nog lastig. Met de vaststelling van de farmaceutische zorgprestaties door de NZa, hebben de verzekeraars de mogelijkheid tot financiering van adequate medicatiebegeleiding rondom opname en ontslag. Achmea heeft dit in 2014 gecontracteerd met de voorwaarde dat er regionaal afspraken gemaakt worden om een goede medicatieoverdracht te borgen. Met het tekenen van een convenant committeren de Amsterdamse zorgpartijen zich aan acht kernafspraken en zij zijn aanspreekbaar op de naleving hiervan. De randvoorwaarden zijn dat het voor alle betrokken partijen duidelijk is dat per opname/polikliniekbezoek en ontslag, de prestatie slechts eenmaal gedeclareerd kan worden, terwijl beide partijen werkzaamheden moeten doen. Ziekenhuizen en openbaar apothekers zullen onderling afspraken moeten maken over de verdeling van de gedeclareerde prestaties. Dit zijn de kernafspraken. Patiënten worden zich meer bewust van de eigen verantwoordelijkheid als informatiedrager, gaan actief om medicatieoverzichten vragen en laten dit controleren door de apotheker. Bij verwijzing van de huisarts naar de polikliniek wordt de patiënt geadviseerd  een actueel medicatieoverzicht mee te nemen.  Bij het maken van een afspraak adviseert ook de polikliniek de patiënt een actueel medicatieoverzicht mee te nemen voor de specialist. De openbare apotheek geeft de patiënt standaard een medicatieoverzicht mee als hij tenminste vijf geneesmiddelen gebruikt of als de apotheker dit klinisch relevant acht. De apotheker vertelt de patiënt dat hij voor een gepland ziekenhuisbezoek altijd een medicatiecheck voor een actueel medicatieoverzicht kan krijgen. Verificatie van het medicatieoverzicht voorafgaand aan de behandeling kan zowel bij de openbare apotheek als in het ziekenhuis plaatsvinden. Kern is dat wie verifieert ook declareert. Wijzigingen in de medicatie op de poliklinieken worden doorgegeven aan de apotheker, die dit vervolgens verwerkt in zijn AIS en communiceert naar de huisarts. Bij ontslag uit het ziekenhuis wordt de medicatie gecontroleerd en gereed gemaakt voor thuisgebruik. Het ziekenhuis heeft de verantwoordelijkheid deze wijzigingen door te geven aan de apotheek van de patiënt die dit vervolgens verwerkt in zijn AIS en aan de huisarts laat weten. Het ontslaggesprek/de verificatie in het ziekenhuis wordt bij voorkeur gedaan door een farmaceutisch geschoold...

Lees Verder
Apothekers in huisartspraktijken aan de slag met farmacotherapeutische zorg
apr10

Apothekers in huisartspraktijken aan de slag met farmacotherapeutische zorg

Deze maand is bij het Julius Centrum van het UMC Utrecht een pilotonderzoek gestart waarbij tien apotheker-farmacotherapeuten en tien huisartspraktijken samen aan de slag gaan om medicatieveiligheid te verbeteren. Het zijn apothekers die alleen farmacotherapeutische zorg leveren en géén pillen, aldus een artikel in de Nieuwsbrief van het centrum. Op het gebied van farmacotherapeutische zorg aan chronisch zieken en kwetsbare ouderen valt nog veel winst te behalen, is de veronderstelling. Hiervoor is goede samenwerking tussen huisarts en apotheker essentieel. Immers: een belangrijk uitgangspunt van huisartsgeneeskundige is het leveren van kwalitatief goede en samenhangende zorg op maat, dicht bij de patiënt. De apotheker gaat werken aan een optimale farmacotherapie, afgestemd op de individuele patiënt. Daarnaast gaat hij aan de slag om risicovolle, medicatiegerelateerde processen te verbeteren in de huisartspraktijk, in samenwerking met de apotheek. De apotheker-farmacotherapeut ziet chronische patiënten met complexe farmacotherapie op zijn spreekuur, voert een jaarcontrole geneesmiddelgebruik uit en stelt in samenspraak met de huisarts een farmacotherapeutisch behandelplan op en voert dit uit. Door hem onderdeel uit te laten maken van het team in de huisartspraktijk, én hem fysiek aanwezig te laten zijn in de praktijk, verwachten de onderzoekers van het Julius Centrum dat de farmaceutische zorg effectiever en efficiënter wordt. Uit 85 aanmeldingen zijn tien gemotiveerde apothekers geselecteerd, die naast hun werkzaamheden in de huisartspraktijk een vijftien maanden durend, speciaal voor hen ontwikkeld scholingsprogramma volgen. Onderzocht wordt of deze interventie het aantal geneesmiddelgerelateerde ziekenhuisopnames vermindert. Hiernaast kijken de onderzoekers naar veranderingen in farmacotherapie, prescriptie-indicatoren en zorgconsumptie. Via kwalitatief onderzoek wordt gekeken naar de invulling van de nieuwe rol van apotheker en de haalbaarheid ervan. Het onderzoek staat onder leiding van Niek de Wit, Han de Gier, Marcel Bouvy en Dorien Zwart, terwijl Anne Leendertse, Lia Boelman en Ankie Hazen voor de uitvoering zorgen. Tekst: Kees Kommer  ...

Lees Verder