Vitamine D – altijd goed?
jul11

Vitamine D – altijd goed?

Nog even en vitamine D krijgt de status van Haarlemmerolie of – in de lingua franca van vandaag – ‘snake oil’: altijd goed voor alles. De vraag is of alle claims op gunstige effecten berusten op de resultaten van goed wetenschappelijk onderzoek of dat er ongefundeerde uitspraken worden gedaan. Wat is vitamine D en wat doet het? In het menselijk lichaam komt vitamine D in twee vormen voor: ergocalciferol (vitamine D2) en colecalciferol (vitamine D3).  Ergocalciferol wordt geabsorbeerd uit het voedsel, vooral groenten, terwijl colecalciferol in de huid ontstaat uit 7-dehydrocholesterol indien voldoende ultraviolet licht wordt geabsorbeerd. Zowel ergocalciferol als colecalciferol wordt in de lever gehydroxyleerd tot resp. 25-hydroxyergocalciferol en 25-hydroxycolcalciferol, verbindingen die niet of nauwelijks werkzaam zijn. Deze omzetting wordt in tegenstelling tot die tot 1,25-dihydroxyergocalciferol resp. 1,25-dihydroxycolecalciferol niet heel strak geregeld en wordt vooral door het aanbod beïnvloed. De omzetting tot de werkzame 1,25-dihydroxyverbindingen heeft plaats in de nieren en staat onder zeer nauwkeurige invloed van parathyroïdhormoon (PTH), 1,25-dihydroxycole- en ergocalciferol zelf en de serumfosfaatconcentratie. PTH bevordert de 1-hydroxylering, terwijl fosfaat en de 1,25-dihydroxyverbindingen deze omzetting remmen. Er zijn nog meer dan 15 andere metabolieten van vitamine D bekend; hun fysiologische functie is onduidelijk. Tekort aan vitamine D Het lichaam heeft grote voorraden vitamine D opgeslagen in vetweefsel, waarvan dagelijks 1% tot 2% wordt aangemaakt en verbruikt. Tekort aan vitamine D ontstaat na jaren van onvoldoende opname uit het voedsel én onvoldoende endogene biosynthese (als gevolg van onvoldoende blootstelling aan zonlicht en/of chronische nierinsufficiëntie). Vitamine D, dat wil zeggen de actieve metabolieten 1,25-dihydroxycole- en ergocalciferol, hebben door binding aan de intracellulaire nucleaire receptor voor vitamine D (VDR) invloed op de aflezing van de genetisch code voor een aantal eiwitten. De affiniteit van de 1,25-dihydroxyverbindingen voor de VDR is ongeveer 1000 maal groter dan die van de 25-hydroxyverbindingen. Het gaat dus om de concentratie van de 1,25-dihydroxyverbindingen, niet of nauwelijks die van de andere metabolieten. 1,25-Dihydroxycolecalciferol is voor therapeutische doeleinden beschikbaar als calcitriol. Calciumhuishouding en celgroei De – thans bekende – werkingen van de werkzame metabolieten van vitamine D2 en D3 vallen uiteen in twee groepen. Enerzijds zijn er de klassieke werkingen op de calciumhuishouding (verhoging van de calciumabsorptie en botmineralisatie) en anderzijds is er een meer algemene remmende werking op de groei en differentiatie van cellen. Deze laatste zijn van belang voor o.a. de functie van macrofagen en de insulinesecretie en vormen waarschijnlijk de grondslag voor het gebruik van een synthetisch derivaat van vitamine D – calcipotriol – bij  psoriasis. Waarschijnlijk in verband met de meer algemene werkingen van ‘vitamine D’ is een tekort aan dit vitamine (doorgaans gedefinieerd als een te lage serumconcentratie van 1-hydroxycolecalciferol) in...

Lees Verder