Ton de Boer (CBG): “Tekorten verdwijnen nooit helemaal”

ton de boerDe bijsluiter verbeteren, en gunstige effecten met alleen de relevante bijwerkingen van geneesmiddelen op één toegankelijke A4. Ton de Boer, voorzitter van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG), over het winnen van het vertrouwen van de patiënt en over de tekorten aan geneesmiddelen. “Ik ben bang dat de tekorten nooit helemaal zullen verdwijnen.”

Hij voelt zich na een jaar helemaal thuis als voorzitter van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen. “Het was de juiste stap om de universiteit te verruilen voor het CBG. En het is veel spannender dan ik had gedacht! Hier heerst een andere dynamiek dan op de universiteit: zeer afwisselend werk en altijd spannend want iedere dag kan er iets gebeuren. Als arts én onderzoeker kom ik hier goed tot mijn recht. Ik lees stukken, overleg met tal van mensen over heel verschillende onderwerpen en doe uitspraken. En ik word er nog voor betaald ook”, vertelt de Boer met een lichte glimlach. “Dit is mijn eerste termijn, maar ik blijf graag nog wat langer.”
Ton de Boer zet het beleid van zijn voorganger Bert Leufkens voort en zet de luiken van het CBG verder open. Want als het aan De Boer ligt moet zijn organisatie de patiënt meer betrekken bij de regulatoire processen.
“Vorig jaar is het CBG gestart met het programma Goed Gebruik om goed medicijngebruik te stimuleren. Zo heeft het CBG samen met andere partijen het startschot gegeven om te komen tot online betrouwbare informatie over geneesmiddelen. Maar we gaan verder: het CBG gaat de informatie aan de patiënt verbeteren. De bijsluiter moet in begrijpelijke taal zijn geschreven. Daarnaast komt er beknopte informatie op één A4 met gunstige effecten van het geneesmiddel: ‘Dit geneesmiddel verlengt uw levensduur’ in plaats van ‘verlaagt uw bloeddruk’. De bijwerkingen willen we beperken tot de meest relevante. Nu bevat de bijsluiter van bijvoorbeeld statines zo’n 50 bijwerkingen, terwijl vooral spierklachten en verhoogde leverenzymen voorkomen. Het format voor de beknopte, nieuwe bijsluiter bestaat uit een enkele A4, op een visueel aantrekkelijke manier gepresenteerd met betrouwbare informatie die eenvoudig te begrijpen is. Het CBG test de beknopte bijsluiter bij groepen patiënten en gaat in gesprek met de industrie om de bijsluiters volgens dit nieuwe format te maken.”

Ondertussen neemt het vertrouwen van de patiënt in geneesmiddelen, industrie en overheid verder af.
Vertrouwen in alle medicijnen zit in de missie van het CBG! Onze uitdaging is om nog beter te communiceren over waarom er tekorten zijn, of waarom generieke medicijnen ook goed zijn. Het CBG wil meer zichtbaar zijn, is aanwezig op Twitter en wellicht binnenkort ook op Facebook. Verschijnen er onwaarheden in de pers dan zullen we dat rechtzetten.”
Huisarts en apotheker zijn met hele andere thema’s bezig: tekorten en dure geneesmiddelen.
“Ik ben bang dat de tekorten aan geneesmiddelen nooit helemaal zullen verdwijnen. We moeten zelfs rekening houden met meer tekorten. Daar zijn allerlei, zeer uiteenlopende redenen voor. Bijvoorbeeld is het voor merk en generieke fabrikanten nog interessant om een product op de markt te houden met de verplichtingen die uit de Falsified Medicines Directive voortvloeien? En het is ook nog onzeker hoe de Brexit gaat verlopen en wat het effect daarvan gaat zijn.”

Tekorten blijven en daar moeten we maar aan wennen?
“We zullen inderdaad moeten wennen aan tekorten. Maar let op: we moeten wel een onderscheid maken tussen tekorten die leiden tot ongemak zoals een andere verpakking of een korte leveringstijd en tekorten die leiden tot medische problemen omdat een middel verdwijnt en er geen alternatief beschikbaar is. Uiteraard begrijpen we dat elk tekort vervelend is voor patiënten. En ook voor apothekers en artsen. Dankzij ieders inspanningen is het bij nagenoeg alle meldingen uit 2017 gelukt om een oplossing te vinden. Onze processen zijn inmiddels zo ingericht dat we bij een problematisch leveringsprobleem snel handelen waardoor apothekers en groothandels het geneesmiddel snel uit het buitenland kunnen halen. Zo kan de Inspectie Gezondheid en Jeugd een tijdelijke toestemming tot importeren afgeven voor een geneesmiddel dat in Nederland niet is geregistreerd. Ook kan het CBG besluiten om niet meer het gehele dossier te beoordelen van een geneesmiddel maar een versnelde toetsing door te voeren. Het CBG kan daarbij een tijdelijke handelsvergunning verlenen op basis van artikel 52 van de Geneesmiddelenwet als blijkt dat het geneesmiddel niet in Nederland in de handel is, maar wel in een andere lidstaat van de Europese Unie. Een speciale werkgroep waarin alle stakeholders zijn vertegenwoordigd houdt zich hiermee bezig.”

Is het wisselen van geneesmiddelen aan de balie ongemak of een medisch probleem?
“Hier moet ik even over nadenken… Er zijn tal van andere redenen om te wisselen van geneesmiddel. Tekorten is er slechts een van. Denk ook aan de apotheker die de medische noodzaak op het recept niet opvolgt, de afspraken tussen zorgverlener en verzekeraar over vergoedingen. Daarom ben ik blij met het traject ‘Verantwoord Wisselen’ van het ministerie van VWS. Doel is om te komen tot een substitutielijst en heldere randvoorwaarden bij het wisselen van geneesmiddelen. Onderzoek laat namelijk wel zien dat patiënten ongemak ervaren door het wisselen van geneesmiddelen. Een op de drie patiënten meldt ook bijwerkingen. Ik ben voorzitter van de werkgroep die in mei volgend jaar met deze wetenschappelijk onderbouwde substitutielijst komt. Ik verwacht dan meer duidelijkheid in dit dossier.”

Is het preferentiebeleid niet de oorzaak van het ongemak bij patiënt en zorgverlener en zijn we daarin niet doorgeslagen?
“Iedereen is voorstander van substitutie van merk naar generiek want dat leidt tot grote kostenbesparing. Of we zijn doorgeslagen, dat vind ik moeilijk te beoordelen. Vanuit het perspectief van patiënt en apotheker is het antwoord misschien wel: ja, we zijn doorgeslagen. Willen we dat laatste miljoen aan besparing eruit knijpen terwijl we weten dat het leidt tot groot ongemak? Het CBG vindt dat er te vaak gewisseld wordt tussen generieken onderling. En dat is slecht voor het vertrouwen in medicijnen. Met de werkgroep in het kader van ‘verantwoord wisselen’ gaan we daar iets aan doen. Samen met patiënten, apothekers, artsen en verzekeraars komen we volgend jaar met een lijst van medicijnen die onwenselijk zijn om te wisselen.”

Dan de dure geneesmiddelen. Is magistrale bereiding een mooie oplossing?
“Magistrale bereidingen zijn essentieel. Het is wettelijk geregeld dat apothekers daarin hun verantwoordelijkheid nemen. Heeft een patiënt geen toegang tot een product, is er wel een medical need en wordt het niet langer vergoed dan is het redelijk dat de apotheker gaat bereiden zodat het kritische geneesmiddel alsnog beschikbaar komt. Maar is magistrale bereiding een oplossing voor het bredere probleem van te dure geneesmiddelen? We lopen dan wel tegen problemen aan want magistrale bereidingen gaan voorbij aan het huidige registratiesysteem van geneesmiddelen. Want hoe verhoudt zich magistrale bereidingen tot farmacovigilantie en kwaliteit? Bovendien is de bio-equivalentie van de magistrale bereiding niet onderzocht. Dat maakt het allemaal lastig om magistraal bereiden als de oplossing te zien.”

Medicatie op maat
De Boer gelooft in medicatie op maat. “Geneesmiddelen worden steeds meer toegesneden op ons individuele DNA. De FDA in de Verenigde Staten heeft inmiddels de eerste goedkeuring gegeven aan een geneesmiddel uit de 3D-printer. Nu gaan we naar de verfwinkel om een unieke kleur verf samen te stellen, straks gaan we misschien wel naar de apotheek voor een polipil op maat. De rol van het CBG zal dan ook veranderen want mogelijk zullen we ons dan moeten buigen over de cartridge in die printer: krijgt die onze goedkeuring? Overigens verwacht ik dat de apotheker een cruciale rol gaat spelen in de ontwikkeling van medicatie op maat: de apotheker bezit immers de specialistische kennis. Ben dan wel benieuwd of de 3D-printer in de apotheek of bij de patiënt thuis staat.”
Ton de Boer is dan wel voorzitter van het CBG, daarnaast heeft hij tal van nevenfuncties. Zo is hij deeltijd hoogleraar farmacotherapie aan de universiteit van Utrecht. Zijn blik gaat verder dan de muren van het CBG, hij heeft een persoonlijke visie op de ontwikkelingen in de zorg.

Waar ligt de kracht van apotheker en huisarts?
“In de kern doet de arts de diagnose en schrijft voor op stofnaam. En is het de apotheker die ervoor zorgt dat de patiënt het juiste geneesmiddel met de juiste dosering krijgt. Daar hoort ook uitleg bij aan de patiënt over gebruik, risico’s en therapietrouw en medicatiebewaking. De apotheker is dan ook in mijn ogen net als de huisarts zorgverlener en medebehandelaar. De discussie over de voorschrijvende apotheker vind ik een lastige. Het stellen van een diagnose, het monitoren van het effect van farmacotherapie zijn het domein van de arts. Een apotheker die voorschrijft schuurt aan tegen het stellen van een diagnose. Daartoe is een apotheker niet opgeleid. Wel zie ik kansen voor de apotheker om de therapietouw van patiënten te stimuleren en in overleg met de huisarts de medicatie aan te passen.”

Is de samenwerking tussen apotheker en huisarts goed geregeld?
“Op sommige plekken is dat heel goed geregeld. Neem de proef met apothekers in dienst van de huisarts. Daar is de samenwerking optimaal en vullen huisarts en apotheker elkaar goed aan. Twee zorgverleners dicht op elkaar, de huisarts die de meerwaarde van de apotheker in de praktijk ervaart. Zo zie ik het graag.” ❦

Ton de Boer is arts, klinisch farmacoloog en epidemioloog. Op 1 augustus 2017 nam hij het voorzitterschap over van Bert Leukens als voorzitter van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen. Daarnaast is hij hoogleraar Farmacotherapie aan de universiteit van Utrecht. Voorheen was hij onder meer voorzitter van de commissie geneesmiddelen van Zorginstituut Nederland (ZiN) dat de vergoedingenstatus van geneesmiddelen bepaalt.

Tekst: Niels van Haarlem
Fotografie: Jan Vonk Fotografie

Dit artikel verscheen eerder in FarmaMagazine december 2018

 

 

 

 

 

Gerelateerde berichten

Plaats een Reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.