De keuze­vrijheid van de patiënt is in het gedrang

Daniëlle van Koetsveld, voorzitter NAPCO

Het vertrouwen in de zorg krijgt een flinke knauw nu zorgverzekeraar Zilveren Kruis medische hulpmiddelen alleen vergoedt als de patiënt bij een landelijk online leverancier bestelt. Een onbegrijpelijke stap, stelt Daniëlle van Koetsveld, voorzitter van de NAPCO, een samenwerkingsverband van zelfstandige openbare apothekers. “De keuzevrijheid van de patiënt is in het gedrang.”

Het gaat om medische hulpmiddelen zoals diabetes-, incontinentie-, stoma- en verbandmaterialen en medische voeding. Verzekerden van Zilveren Kruis (Achmea) krijgen vanaf 1 januari van dit jaar alleen een volledige vergoeding als die hulpmiddelen geleverd worden door gespecialiseerde bedrijven in medische hupmiddelen. Voorheen konden verzekerden voor die hulpmiddelen ook terecht bij hun eigen apotheek om de hoek. Gaan ze nu nog naar de apotheker dan krijgen ze de kosten niet langer volledig vergoed. Apothekers voelen zich buitenspel gezet.

Dat geldt zeker voor Daniëlle van Koetsveld, apotheker en mede-eigenaar van Schinkel Apotheek in Amsterdam. Zij is stadsapotheker in hart en nieren, met hart voor de zorg en de patiënt, en met een goede samenwerking met de huisarts. “Amsterdam is dan wel een miljoenenstad, maar bestaat uit allemaal dorpen. Ik ben gewend om ook na sluitingstijd te overleggen met de huisarts of de wijkverpleging hoe we de patiënt kunnen helpen. Heb je nog een katheterzak liggen voor deze patiënt die het nu nodig heeft? Zo helpen we elkaar, zo helpen we de patiënt. Dat is de juiste zorg op de juiste plek, dicht bij de patiënt, precies zoals de overheid en politiek dat van ons vragen. De huisarts zoekt terecht onze zorg, onze kennis en kunde op. Maar vanaf 1 januari kunnen we deze medische hulpmiddelen niet meer leveren en straks vervalt onze expertise op dit gebied. Gevolg zal zijn dat de patiënt vaker met vragen over hulpmiddelen naar de huisarts en assistent gaan. Terwijl de huisarts het al druk genoeg heeft. Er komen dus ook meer administratieve lasten naar de huisarts.”

Geen totale zorg meer

Ze windt zich er zichtbaar over op. Niet nu door de actie van Zilveren Kruis haar omzet een duw krijgt. Daar gaat het niet om. “We zijn allemaal ondernemers, het is vervelend, maar hiermee moeten we omgaan. Waar het om gaat, is dat de apotheker geen totale zorg meer kan leveren omdat we het totale plaatje van de patiënt niet meer zien. Wat me steekt is dat het besluit van Zilveren Kruis slecht is voor de patiënt en voor het vertrouwen in de zorg. En slecht is voor de samenwerkingsafspraken tussen huisarts, wijkverpleging en apotheek. Samen vormen wij dat fijnmazige netwerk van zorg in de wijk. Ouderen en kwetsbare patiënten zijn afhankelijk van dit netwerk. We ondersteunen het idee van Juiste Zorg op de Juiste Plek, geloven in de kracht van langer thuis blijven van ouderen. En dan is het onbegrijpelijk dat er nu een zorgverzekeraar is die beleid maakt dat hier aan voorbij gaat.”

Spreekbuis zelfstandige openbare apothekers

Daniëlle van Koetsveld is sinds een jaar voorzitter van de NAPCO. Daarin werken 500 van de 1100 zelfstandig gevestigde apothekers in Nederland samen. De organisatie, waarvan veel leden inkopen bij farmaceutisch groothandel Mosadex en Service Apotheek, komt op voor de belangen van de zelfstandige apotheken. De spreekbuis opereert naast de KNMP, die opkomt voor de belangen van álle apothekers, en dus niet alleen die voor die van de openbare apotheker. Die stem wil de NAPCO laten horen. En dat is hard nodig ook, zo stelt de voorzitter.

“Zorgverleners als openbaar apotheker laten veel te weinig van zich horen. Behartigen van belangen is mijn persoonlijke drijfveer. We zijn een specialist net als huisartsen, hebben een mooi vak en dragen bij aan medicatieveiligheid zijn. We zijn een spil in de eerstelijns zorg in de wijk. Patiënten en zorgverleners komen graag naar ons. En nu haalt een verzekeraar een streep door onze meerwaarde. Want achter die medische hulpmiddelen zitten apothekers die zorg aan de patiënt verlenen. We zijn geen verstrekkers van een pakje, we leveren zorg. We moeten ons dan ook laten horen als een zorgverzekeraar beleid doorvoert dat ons allen raakt.”

Dat zorgverzekeraars beleid veranderen is niet nieuw. In het verleden hebben zorgverzekeraars vaker geprobeerd afspraken te maken met landelijke, online leveranciers. Een ervaring rijker maar een illusie armer kwam de zorgverzekeraar daarop vaker terug en betrok de apotheker weer in de keten. Gaat dat nu ook weer gebeuren? Vooralsnog lijkt dat er niet op.

Was u verrast door het besluit van Zilveren Kruis om de apotheker buitenspel te zetten?

“Zorgverzekeraars hebben heel veel macht. Ze schermen met dat dit is wat de markt wil. Maar wat is de markt? Het is de poppenspeler die aan de touwtjes trekt. We waren vooral verrast dat Zilveren Kruis de openbaar apotheker volledig buitenspel zet. Tot nu toe hanteert deze zorgverzekeraar het zogenaamde hybride systeem waarbij de klant nog de keuze heeft om hulpmiddelen bij de vertrouwde openbaar apotheek geleverd te krijgen of via een online service bij een landelijk opererend bedrijf. Het bestaan van die keuze gebruikt de zorgverzekeraar nu om aan te geven dat de markt het beleid ondersteunt: de helft van de klanten van Zilveren Kruis bestelt immers al via een online bedrijf, een klankbordgroep zou dit prima vinden en de maatregel zou een flinke besparing opleveren. Dat betekent ook dat de helft van de klanten het niet ziet zitten en bij de openbaar apotheek wil blijven. Ook weet ik niet wie er in die klankbordgroep zit. Misschien zijn dat wel allemaal dertigers die gewend zijn om online te bestellen. Maar wat vooral steekt is dat de maatregel financieel gedreven lijkt en de positie van de apotheker als zorgverlener onder druk zet. Nogmaals, apothekers zijn geen doosjesschuivers of leveranciers van hulpmiddelen. We leveren niet alleen af, we leveren zorg. En die zorg kunnen we nu niet meer leveren aan deze groep patiënten.”

Wat is het gevolg van de maatregel van Zilveren Kruis?

“Zorgverleners, dus ook apothekers, verlenen zorg op basis van vertrouwen. Dat vertrouwen ontstaat als zorgverleners een band hebben met de patiënt. Patiënten worden nu gedwongen om online te bestellen. Ze komen hiervoor niet meer naar de apotheek. We zien ze dus niet, we spreken ze niet. Hierdoor neemt het vertrouwen van de patiënt in de zorg af. Patiënten vertrouwen op de samenwerking in de zorg die we samen met huisartsen en wijkverpleging geven. Daarvan valt een deel nu weg.“

Ze merkt de verandering in de dagelijks praktijk. “In Amsterdam leveren wij zorg aan dak- en thuislozen. Dan gaat het om medicatie in baxterrollen, maar ook om voeding. Samen met de GGD en instellingen zoals het Leger des Heils hebben we deze groep compleet in beeld. We zien het als mensen een deel van de medicatie niet afhalen, we weten wat deze mensen gebruiken. Dat totaalplaatje ontbreekt nu want zij moeten voeding nu zelf bestellen. Deze groep patiënten is op zichzelf aangewezen.”

Onbegrip aan de balie

Ook aan de balie merkt de apotheker onbegrip. Ze vertelt over patiënten die lang moeten wachten op incontinentieluiers, verbandmiddelen om wonden te verzorgen, naaldjes om insuline te spuiten. “Patiënten komen naar ons met vragen: waar zijn mijn verbandmiddelen? Hoe zit het met mijn diabetes-teststrips? Hoewel het onze taak niet is helpen we deze mensen door ze over te zetten naar een online leverancier. We zijn immers zorgverleners. Velen begrijpen het niet, vinden dat nieuwe systeem moeilijk. Patiënten zeggen dat ze de producten dan maar niet meer hoeven. Een patiënt gaf letterlijk aan dan maar in haar broek te plassen. Het probleem zal nog meer zichtbaar worden nu mensen door hun voorraad hulpmiddelen zijn. Maar denk ook aan de steden met veel mensen in kleine appartementen. Die hebben geen plek om de dozen op te slaan die landelijke leveranciers afleveren. Wij leveren nog altijd op maat. Heb je maar drie pleisters nodig, dan krijg je er drie en geen vijftig omdat die nu toevallig in één doos zitten. Dat is nog doelmatiger ook.”

In een reactie geeft Zilveren Kruis aan dat er afspraken zijn gemaakt met de landelijke leveranciers om binnen zes uur de producten thuis te leveren. Van de in totaal 500.000 verzekerden die de hulpmiddelen gebruiken bestelt meer dan de helft, zo’n 300.000, al online via medische speciaalzaken. Voor patiënten die het bestellen lastig vinden en toch naar de apotheek willen zou een tijdelijke coulance regeling komen zo vertelde directeur Olivier Gerrits, directeur Zorg en Inkoop van Zilveren Kruis, tijdens een uitzending op Radio 1.

Petitie aangeboden aan Tweede kamer

De NAPCO heeft op diverse fronten geprobeerd het tij te keren. Een gesprek op het Ministerie van VWS in Den Haag in december vorig jaar leverde niets op. “De overheid maakte ons duidelijk dat we uit die hoek geen hulp hoeven te verwachten. Er werd uiteraard geschermd met het begrip marktwerking. Ook met Zilveren Kruis zaten we om tafel. Ze willen met ons blijven praten, maar aan de maatregel wordt niet getornd, zo werd ons fijntjes verteld. De volgende en logische stap was een petitie om eerstelijns zorgverleners op te roepen deze maatregel van tafel te krijgen. De petitie ‘Behoud beschikbaarheid hulpmiddelen in de wijk dichtbij de patiënt’ werd samen met ruim 6.000 handtekeningen aangeboden aan de zorgwoordvoerders van de VVD, PVV en 50Plus. “De politiek heeft naar ons geluisterd. Maar de politiek heeft geen toezegging gedaan, er zijn geen vragen in de Tweede Kamer gesteld, maar we blijven wel in gesprek.”

Alleen de NAPCO maakt zich kennelijk zorgen. Bij de KNMP, de LHV en Patiëntenfederatie Nederland blijft het stil.

“Openbaar Apothekers moeten allereerst luider van zich laten horen. Dat doen we te weinig. De NAPCO wil daarin verandering brengen. Ook zijn er verschillende meldpunten waar patiënten ervaringen kunnen delen. Het is belangrijk dat het eerstelijnsnetwerk vaker een gezamenlijk geluid laat horen. Ook dat gebeurt te weinig. Dat hebben we met de petitie willen bereiken. Het gaat hier om iets fundamenteels: de keuzevrijheid van de patiënt is in het gedrang. De autonomie om zelf de keuze te maken bij wie je zorg wil halen verdwijnt nu patiënten gedwongen worden om naar een landelijke leverancier te gaan en niet de mogelijkheid hebben om bij de eigen, lokale apotheek te blijven, onderdeel van dat lokale netwerk van zorg in de wijk.”

Gaat Zilveren Kruis alsnog overstag?

“Het is vaker voorgekomen dat zorgverzekeraars onder druk van de patiënt terug zijn gekomen op een eerder besluit. Ik hoop dan ook dat Zilveren Kruis in ieder geval het hybride systeem in ere herstelt, net als andere zorgverzekeraars. Er staat weer een gesprek gepland.”

Meer lezen? Schrijf u in voor de tweewekelijkse FarmaMagazine nieuwsbrief!

CBG Collegedag: Balans in roerige tijden

Op 10 november van 10 -13 uur vindt de Collegedag van het CBG plaats. Een digitale bijeenkomst voor apothekers, artsen, wetenschappers, patiëntvertegenwoordigers en andere geïnteresseerden.

Het begon op de fiets

Wanneer een patiënt een nieuwe inhalator krijgt voorgeschreven, geven enkel wij standaard uitleg over het gebruik. Die afspraken zijn regio breed gemaakt.

Vacatures

Sluit u aan bij meer dan 6.500 huisartsen en apothekers die tweewekelijks onze nieuwsbrief ontvangen over ontwikkelingen in de eerste lijn.