Meteen naar de inhoud

“Gezonde levensstijl heeft een positieve impact op het klimaat”

Huisartsen en apothekers moeten een bijdrage leveren aan de klimaatcrisis. “Klimaatverandering is slecht voor de gezondheid. Ook zorgverleners hebben een maatschappelijke verantwoordelijkheid om hier iets aan te doen”, betoogt Anne Roosendaal, specialist ouderengeneeskunde en klimaatdokter.

Stikstofcrisis, gascrisis, inflatiecrisis, oorlogscrisis, brandstofcrisis en natuurlijk ook nog de klimaatcrisis. Ons land gaat gebukt onder tal van crisissen. En nu komt de klimaatcrisis ook nog eens naar de zorg. Want er ligt een grote uitdaging en verantwoordelijkheid voor zorgverleners om iets aan die klimaatcrisis te doen. Dat vindt in ieder geval Anne Roosendaal, specialist ouderenzorg, klimaatcoach én initiatiefnemer van De Klimaat Dokter.

“Ik maakte mij al een tijd enorme zorgen over het klimaat. Ook bij mijn studie- en leeftijdsgenoten merkte ik dezelfde bezorgdheid en betrokkenheid. Het klimaat raakt ons immers allemaal. Toen drie jaar terug mijn dochter werd geboren, werd ik mij bewuster van het belang van goede gezondheid en een goed klimaat. De klimaatcrisis is nog omvangrijker en urgenter dan ik had gedacht. Daaraan wilde ik als mens én zorgverlener een bijdrage aan leveren. Er moet iets veranderen – daarover is iedereen het wel eens.”

Ze liet zich inspireren door Extinction Rebellion, dat zich hardmaakt voor een gezonde wereld en het voor elkaar kreeg klimaat hoog op de politieke agenda te krijgen. “Het kwartje viel voor mij helemaal toen ik het aantoonbare verband zag tussen gezondheid en klimaat: 75 procent van de Nederlanders maakt zich zorgen om de klimaatcrisis en die zorgen zien wij terug in onze praktijk. Daar ligt voor ons zorgverleners een uitdaging.”

Wat is dan het verband tussen klimaat en gezondheid?
“Klimaatverandering is slecht voor de gezondheid, daarvoor is overtuigend wetenschappelijk bewijs. Maar je gaat dat pas zien als je het doorhebt. Hittestress zit bij iedereen nog op het netvlies na deze extreem warme zomer. Natuurlijk kennen we het risico op uitdroging van ouderen. Hitte geeft echter ook een verergering van bestaande hartziekten en longziekten, geeft een hoger risico op een hartaanval. Luchtvervuiling is verantwoordelijk voor 12.000 vroegtijdige overlijdens per jaar. En een kwart van de overlijdens door een hartinfarct is toe te schrijven aan luchtvervuiling. Bij een op de vijf kinderen met astma is luchtvervuiling de oorzaak. Tijdens warme periodes komen meer mensen met psychische klachten in de zorg terecht en het aantal suïcides neemt dan toe. Het allergieseizoen duurt langer en de impact is heftiger. Voorheen kwamen de eerste mensen met hooikoorts in april bij de huisarts, maar nu is dat al in januari. Hooikoorts is vervelend als je verder gezond bent, maar patiënten met een longziekte krijgen een aanval en worden opgenomen in het ziekenhuis. De effecten van luchtvervuiling zijn te vergelijken met die van roken: jaarlijks sterven zelfs meer mensen aan luchtvervuiling dan aan roken. We komen de effecten ervan overal in de zorg tegen. De neuroloog ziet een herseninfarct mede veroorzaakt door luchtvervuiling, de cardioloog een hartinfarct en de longarts ‘kapotte’ longen. En dat lage geboortegewicht komt door de impact van luchtvervuiling op de placenta en de groei van de baby. Ieder specialisme ziet dus achteraf de gevolgen in de praktijk. Dat is te laat. Niet zo gek, want tijdens de opleiding hebben wij niet geleerd dat risicofactoren die in verband staan met het klimaat kunnen leiden tot deze aandoeningen. Dát kwartje valt helaas nog niet bij iedereen.”

“De klimaatcrisis is nog omvangrijker en urgenter dan ik had gedacht”

Waarom voel jij je hiervoor verantwoordelijk?
“De klimaatcrisis raakt de gezondheid, en zorgverleners zetten zich in voor gezondheid. Zorgprofessionals hebben een stem die serieus genomen wordt. Onze missie is het versnellen van de groene zorgtransitie. Dat uiteindelijk al onze collega’s kennis hebben van de relatie tussen klimaat en gezondheid en zelf een positieve bijdrage leveren aan de oplossingen. Dat kunnen wij als geen ander. Zorgverleners hebben een maatschappelijke verantwoordelijkheid om hier iets aan te doen. Een rookvrije generatie komt ook mede tot stand door onze inspanningen.”

En die missie leidde tot de geboorte van De Klimaat Dokter. Vier specialisten oudergeneeskunde in opleiding, allen met een groen hart, sloegen zo’n twee jaar terug de handen ineen en kwamen tot het inzicht dat het klimaat wel wat medisch leiderschap kon gebruiken. “Artsen hebben een belangrijke rol in deze crisis.”

De beweging heeft een website met informatie en inspiratie. Anne Roosendaal reist het land door en vertelt het verhaal van De Klimaat Dokter; een gedachte die omarmd moet worden door nu vooral dokters en later ook andere zorgverleners.

In de kern richten de klimaatdokters zich op drie zaken. Sluit je aan bij een groene bank en verzekering, die investeren in klimaat, natuur en dierenwelzijn en niet in olie of wapens. Wees een duurzame werkgever en stop met vervuilen en onnodig gebruik van materialen. En zet als praktijk stappen op weg naar duurzame zorgverlening.

Wat kan de zorgverlener zelf doen?
“De eerste stap die zorgverleners zetten is bewustwording van de impact van klimaat op de gezondheid van de patiënt. Realiseer je dat een gezonde levensstijl een positieve impact op het klimaat heeft. Stimuleer een gezonde levensstijl in je praktijk en begin daarbij met jezelf. Kom zelf eens wat vaker op de fiets, ook op visite of bij het aan huis brengen van medicatie. Pas als je zelf het goede voorbeeld geeft, zullen medewerkers je volgen. Verduurzaam je primaire processen. Hoe energiezuinig is je pand, gaat het licht automatisch uit als niemand in de ruimte is, gaan de computers ’s nachts uit en zitten er waterbesparende doppen op de kraan? Reduceren van de grote hoeveelheid afval is ook een uitdaging. Verspil niet onnodig, gooi niet altijd alles na een keer gebruik weg, maar gebruik herbruikbare materialen. Het zit zo in ons systeem om bij iedere nieuwe patiënt meteen schoon papier op de onderzoeksbank te leggen. Is dat ook altijd nodig als de patiënt voor een buikonderzoek komt? Veeg het vuil van de schoenen op de bank weg met een doekje. Gebruik dan schoonmaakmiddel met een ecolabel. Koop niet altijd alles nieuw. Refurbished elektronica werkt vaak net zo goed. Leg de inkoop eens langs de duurzaamheidsladder, stap nu echt eens over naar een groene bank en verzekeraar, ga naar een groene energieleveranciers en reduceer zo je CO2-uitstoot. Er is zoveel mogelijk. Daarnaast kunnen zorgverleners in gezondheidsadviezen rekening houden met duurzaamheid. Adviseer eens een plantaardig dieet dat preventief werk bij hart- en vaatziekten. En denk eens wat vaker aan niet-medicamenteuze interventies bij hart- en vaatziekten: schrijf niet altijd medicatie voor, maar adviseer in gezonde levensstijl.”

Huisarts en apothekers zijn deugmensen en “woke”?
“Woke heeft tegenwoordig een negatieve bijklank, maar betekent in de kern je zorgen maken over mensen die het minder goed hebben of nadeel ondervinden van discriminatie. Dat is wat zorgverleners dagelijks doen. Ik mag toch echt wel verwachten dat de meeste zorgverleners deugen!”

Moet straks iedere dokter lid zijn van jullie organisatie?
“Absoluut niet. We zijn geen vereniging, er is geen logo om op balie te zetten. Bij de voordeur komt geen plakkaat met “Welkom bij De Klimaat Dokter”. We zijn een beweging. Duurzaamheid zal straks verweven zijn met alles wat we doen als onderdeel van onze maatschappelijke functie.”

Hoe reageren je collega’s in het veld?
“Toen ik met De Klimaat Dokter begon, moest ik mijn best doen om een luisterend oor te vinden. We hebben echter de tijdsgeest mee. Nu weten mensen mij te vinden en geef ik voordrachten door het hele land. Soms moet ik nee zeggen tegen een uitnodiging want is mijn agenda vol met lezingen. Dus ja, we worden gehoord.”

Hoe kijken de beroepsverenigingen aan tegen De Klimaat Dokter?
“Het NHG heeft de Green Deal ondertekend en neemt duurzaamheid mee bij het vernieuwen van standaarden. Zo gaat de nieuwe NHG-standaard voor astma en COPD in op het milieueffect van inhalatiemedicatie. Diverse werkgroepen bij de LHV, maar ook verenigingen van specialisten hebben het op de agenda gezet. In de opleidingen is er groeiende aandacht voor duurzaamheid. De verandering is dus ingezet.”

Stimuleren zorgverzekeraars De Klimaat Dokter?
“Zorgverzekeraars raken steeds meer gemotiveerd om een bijdrage te leveren aan duurzaamheid. Zo financiert VGZ een huisarts om een hitteplan voor de wijk te maken. Zorgverzekeraars zoeken de samenwerking met ons om te onderzoeken wat mogelijk is. Achter de schermen zijn we met elkaar in gesprek.”

Dat klinkt niet echt concreet.
“We hebben allemaal hetzelfde doel voor ogen: een gezonde maatschappij. De samenwerking bestaat nu vooral uit het voeren van gesprekken tussen individuele zorgverzekeraars, onze beweging en de vereniging van specialisten ouderenzorg. Maar heel concreet is het inderdaad nog niet.”

Gaat wat voor artsen geldt ook op voor apothekers?
“Zeker als het om bedrijfsvoering gaat kunnen ook apothekers duurzamer werken. Op het gebied van verspilling van medicatie kunnen apothekers zelfs extra stappen zetten. Wees je bewust van de onnodige uitstoot die zinloos vrijkomt bij de productie van medicijnen die ongebruikt in de prullenbak verdwijnen. Denk goed na hoeveel medicatie in jouw apotheek standaard wordt meegegeven bij een herhaalrecept. Maak met de huisarts afspraken hoe je dat aantal kunt terugbrengen zodat je onnodige verspilling tegengaat. Houd bij welke medicatie bovengemiddeld vaak ongebruikt retour gaat: wat is hier aan de hand, moeten we iets anders voorschrijven en afleveren zodat de verspilling afneemt? Een andere tip: lees eens de gids Verspil geen pil. Dat is een mooie handreiking van de KNMP voor alle ketenpartners om verspilling tegen te gaan.”

Terwijl huisartsen en apothekers het al zo druk hebben…
“Voor ieder individu bestaat een passende manier om duurzaamheid vorm te geven, zonder de druk te voelen dat er weer iets extra’s op je bordje ligt. Spreek vandaag uit dat jouw praktijk vanaf morgen duurzamer wordt. Zo draag je bij aan een sociale verandering en een groene beweging die leiden tot een nieuw normaal.”

Anne Roosendaal studeerde geneeskunde aan de VU in Amsterdam. Ze werkte tijdens haar studie als verzorgende en tijdens de bachelor en master geneeskunde als docent farmacotherapie. Daarna startte ze als aios ouderengeneeskunde. In 2021 zette ze De Klimaat Dokter op om dokters te ondersteunen in actie te komen tegen de klimaatcrisis.

Kijk voor meer informatie over De Klimaat Dokter op deklimaatdokter.nl.

tekst: Niels van Haarlem, journalist | fotografie: Jan Vonk Fotografie

Dit artikel verscheen eerder in FarmaMagazine oktober 2022

Lees meer artikelen? Schrijf u in voor de tweewekelijkse FarmaMagazine nieuwsbrief!

Subsidie ZonMw voor verbeteren van hooikoortsverwachting

Hooikoorts beperkt het dagelijks functioneren van vele Nederlanders. ZonMw subsidieert een onderzoeksproject dat onder meer de ontwikkeling van een betrouwbare pollenverwachting als doel heeft. Daarmee kan hun gerelateerde ziektelast worden verlaagd.

Vacatures

Sluit u aan bij meer dan 6.500 huisartsen en apothekers die tweewekelijks onze nieuwsbrief ontvangen over ontwikkelingen in de eerste lijn.

Sluit u aan bij meer dan 6.500 huisartsen en apothekers die tweewekelijks onze nieuwsbrief ontvangen over ontwikkelingen in de eerste lijn.

We gaan vertrouwelijk om met je gegevens

Mis nooit meer het belangrijkste eerstelijns nieuws!

Elke twee weken in 10 minuten op de hoogte van het laatste nieuws en trends in de eerstelijns zorg.

We gaan vertrouwelijk om met je gegevens