Goed gebruik antibiotica in de eerste lijn

Antibiotica moet alleen worden voorgeschreven als dat echt noodzakelijk is. En dan het liefst alleen voor de bacterie die de infectie veroorzaakt. Zorgprofessionals weten dat en proberen zich daar veelal aan te houden. Echter: het gewenste antibioticum is niet altijd op voorraad. Patiënten krijgen dan een ander antibioticum, dat soms tegen meer soorten bacteriën werkt dan nodig is.

Dit blijkt uit onderzoek van het RIVM. Daarin is gekeken of er belemmeringen zijn voor goed gebruik van antibiotica in de eerstelijnszorg. Het onderzoek is gericht op drie groepen van veelvoorkomende infectieziekten in de eerstelijnszorg: urineweginfecties, luchtweginfecties en huidinfecties

Gepaste terughoudendheid
De problematiek rondom antimicrobiële resistentie staat al jaren wereldwijd hoog op de agenda. De verspreiding van resistentie micro-organismen heeft aanzienlijke medische, sociale en economische consequenties. Uit onderzoek blijkt dat Nederlandse huisartsen terughoudend zijn in het voorschrijven van antibiotica. Door terughoudend gebruik van antibiotica en door het juiste antibioticum bij een infectie toe te passen, kan de resistentievorming worden beperkt. Dat gebeurt ook in de eerste lijn. Maar het kan nog beter. Regelmatig wordt antibiotica voorgeschreven terwijl daar volgens de richtlijnen geen indicatie voor is, zo blijkt uit onderzoek.

Diagnostische tests
Het algemene beeld is dat diagnostische tests belangrijk zijn om antibiotica rationeel te kunnen gebruiken. Om de juiste antibiotica te kunnen voorschrijven, is het belangrijk om te testen of een infectie wordt veroorzaakt door een bacterie of virus. Antibiotica werken namelijk niet als de infectie wordt veroorzaakt door een virus. In de behandelrichtlijnen is er ook voldoende aandacht voor diagnostiek en zorgverleners maken er passend gebruik van. Echter: als een patiënt ernstig ziek is, kan er niet altijd op de testuitslag worden gewacht en schrijven artsen gelijk een antibioticum voor. De tijd die nodig is voor een test, kan dus ook een belemmering vormen voor goed gebruik van antibiotica. 

Beperkte beschikbaarheid
Een andere belemmering is de beperkte of wisselende beschikbaarheid van antibiotica. Dit heeft als gevolg dat er soms een ander minder geschikt antibioticum voorgeschreven moet worden. Er zijn sinds 2017 allerlei maatregelen op nationaal niveau om de (gevolgen van) tekorten te beperken, ook van antibiotica.

Tegengaan van antibioticaresistentie
Er is nog geen klinische bewijsvoering voor de werkzaamheid van alternatieve producten (zoals cranberry-capsules tegen urineweginfecties) in de behandeling van bacteriële infecties. Deze kunnen dus ook niet worden ingezet om antibioticaresistentie verder tegen te gaan. De kansen in de strijd ten resistentie lijken vooral te zijn gelegen in onderzoek naar nieuwe diagnostische tests, het slimmer inzetten van bestaande antibiotica en de ontwikkeling van geneesmiddelen met een ander type werking dan antibiotica.

Daarnaast is het belangrijk voor eerstelijns-zorgverleners om regionaal/lokaal het gebruik van antibiotica te monitoren en, op basis van spiegelinformatie over landelijk en regionale gebruik, het gesprek met elkaar aan te gaan.

Meer lezen? Schrijf u in voor de tweewekelijkse FarmaMagazine nieuwsbrief!

Overzicht inhalatoren helpt huisarts bij inhalatorkeuze

Het NHG heeft overzichten gepubliceerd van inhalatoren die gebruikt kunnen worden bij astma en COPD. Deze tabellen zijn een aanvulling op de behandelstappenplannen uit de recente herziene NHG-Standaarden Astma bij volwassenen en COPD. Huisartsen kunnen deze tabellen gebruiken als keuzehulp bij het voorschrijven van een inhalator. “Onder huisartsen was er duidelijk behoefte aan een overzicht van inhalatoren”, zegt Zamire Damen, niet-praktiserend huisarts en senior wetenschappelijk medewerker bij het NHG. Er zijn veel inhalatoren op de markt voor de behandeling van astma en COPD en voor huisartsen of praktijkondersteuners is het niet altijd eenvoudig daar het overzicht in te krijgen. “De herziene NHG-Standaarden over astma en COPD geven wel algemene aanbevelingen over de inhalatorkeuze, bijvoorbeeld met betrekking tot uniformiteit, gebruiksgemak of kosten. Maar een overzicht met beschikbare inhalatoren en informatie over deze aspecten ontbrak tot nu toe. We besloten daarom na de herziening van de genoemde richtlijnen een project te starten…