Meteen naar de inhoud

Huisartsen verwaarloosd en prikken bij de apotheker

Huisartsen zijn veel teveel verwaarloosd. Minister Ernst Kuipers moet nu daadkracht tonen en de problemen in de eerste lijn beginnen op te lossen. En bij een nieuwe vaccinatieronde zouden burgers een prik moeten halen bij apotheker of drogist. Prof. dr. Marcel Levi over de toekomst van de huisarts en van de apotheker.

Het scheelde niet veel of hij was zelf minister van VWS geworden. Maar het liep deze keer anders. Prof. dr. Marcel Levi groeide op in een medisch nest, met een vader die huisarts was. Studeerde geneeskunde aan de Universiteit van Amsterdam, promoveerde en werd hoogleraar Interne Geneeskunde. En werd daarna bestuurder. Eerst van het AMC in Amsterdam en later aan zeven academische ziekenhuizen in Londen. Onze man in Londen.

Als bestuurder houdt hij wekelijks spreekuur op de poli en diensten als internist. Tijdens de coronacrisis kwam Levi regelmatig in het nieuws. Zijn mening over hoe ons land de coronacrisis aanpakte werd gezien als een fris en vooral ander geluid. Even leek het erop dat hij de nieuwe minister van VWS zou worden. Wordt het Ernst of wordt het Marcel? Het werd Ernst. Sinds medio vorig jaar is Levi voorzitter van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO.)

Het moet allemaal anders in de zorg. Welke keuzes moeten er worden gemaakt?
“Ik denk niet dat het allemaal anders moet. Heel veel gaat goed. In ons land zijn we gezegend met een eerste lijn die toegankelijk is en goede zorg levert van hoog niveau. Op dit moment raakt de eerste lijn overbelast. Deze kostbare – en dat bedoel ik niet in financiële zin – hoeksteen van de gezondheidszorg hebben we verkwanseld.”

Hoe heeft het zover kunnen komen?
“Verwaarlozing, geen aandacht voor wat er écht speelt in de eerste lijn. Mensen die daar verantwoordelijk voor zijn, van beleidsmakers op het ministerie tot zorgverzekeraars, hebben de huisarts maar wat laten aanrommelen. In plaats van echt luisteren naar de problemen in de praktijk en oplossingen daarvoor aandragen is de aandacht vooral gegaan naar het ontwikkelen van allerlei programma’s als De Juiste Zorg op de Juiste Plek. Te lang werd gedacht ‘Ach het komt allemaal wel goed, laten we het niet te serieus nemen al die klagende zorgverleners’. Zelfs als huisartsen weer een manifest met een noodkreet presenteerden keken de beleidsmakers, de politiek en de minister de andere kant op. Of er kwam een nietszeggende en vooral niet-concrete oplossing als doekje voor het bloeden. Daarmee los je dus de echte problemen niet op. Over een tijdje hebben diezelfde beleidsmakers, politici en minister spijt dat ze niet eerder serieus hebben geluisterd en echte oplossingen hebben aangedragen.”

Deze actieweek is toch gewoon een van de vele acties.
“De huidige acties zijn echt anders dan alle voorgaande. Tot nu toe gingen de acties van de huisartsen bijna altijd over inkomen en positie. Nu heeft niemand het over het inkomen, maar gaat het over de organisatie van het werk. Zoals de huisartsenzorg nu is geregeld gaat het niet langer. Dan heb ik het over hoe ziekenhuizen ongeorganiseerd de zorg van de patiënt naar de huisarts dirigeren tot de eindeloze formuliertjes die huisartsen verplicht moeten invullen van zorgverzekeraars. Als daarin op korte termijn niets fundamenteels verandert dan voorspel ik dat het goed mis gaat. De tekenen zie je nu al: huisartsen verlaten gedesillusioneerd het vak, het tekort aan huisartsen is nog nooit zo groot geweest. Natuurlijk, er is wel vaker een tekort geweest, maar dat gold voor bepaalde regio’s, nu laat de landkaart veel grote vlekken zien met een tekort. Daarnaast is er een tekort aan geschikte ruimte voor praktijken. Als er al een startende huisarts is dan moet die in de weer met een niet meewerkende gemeente. Maar wat vooral ontbreekt is iemand die zich verantwoordelijk voelt en dit vastgelopen schip weer vlot trekt. “

Wat is de oplossing?
“De minister moet serieus luisteren en respect tonen voor de grootste groep artsen in het land. Waarmee zijn jullie nu echt geholpen? Wat moet er nu gebeuren? Ga vervolgens niet een compleet circus met allemaal programma’s optuigen die weer jaren lopen voordat ze resultaat laten zien, maar benoem concrete actiepunten. Dat hoeven er niet meer dan vijf tot tien zijn. Op nummer één staat natuurlijk: maak een einde aan al die zinloze formulieren en vragenlijsten. De huisarts is een zorgprofessional die het beste voor heeft met de patiënt en oog heeft maatschappelijke belangen als bijvoorbeeld de kosten in de zorg. Geef die huisarts dan ook het vertrouwen dat daar bij hoort en stop met het verplicht verantwoording afleggen door formulieren in te vullen.”

Tal van ministers hebben gezegd de administratieve problemen aan te pakken.
“Dat hebben de ministers inderdaad allemaal toegezegd, maar de afgelopen tien jaar is er niets gebeurd. Sterker nog, de administratieve last is alleen maar toegenomen. Daarnaast zijn bij het overhevelen van taken van de tweede naar de eerste lijn onvoldoende financiële middelen vrijgespeeld.”

Misschien moet de huisarts zelf eens wat vaker ‘nee’ zeggen.
“Ik ben tegen ‘nee’ zeggers, want dan komt ons zorgsysteem piepend en krakend tot stilstand. We hebben meer mensen nodig die ‘ja’ zeggen: vanuit een positieve grondhouding de patiënt helpen. Voorwaarde is dan bijvoorbeeld wel dat de huisarts de patiënt ergens wél geplaatst krijgt en niet continu tegen gesloten deuren aanloopt van instellingen die geen plek hebben of telkens weer een reden dat deze patiënt daar nu net niet terecht kan.”

Waarom wordt de nood van de eerste lijn niet gehoord?
“Ik ben ook wel een beetje kritisch op de huisarts, hoor. Wie spreekt er namens de huisartsen? Wie is het gezicht, de beïnvloeder van het debat, wie laat zich zien namens de huisartsen? Dat is onduidelijk. Op de lijst van de 100 meest invloedrijke personen in de gezondheidszorg staat geen huisarts. Er was een tijd dat journalisten wisten wie de gezaghebbende arts was die ze moesten bellen. Het gezag van de sector is echter afgekalfd. Dat is jammer. Terwijl er zeker huisartsen rondlopen die deze rol op zich kunnen nemen. Boegbeelden die uit het vak komen en die ook staan voor het vak. Die ook in verhitte discussie met ambtenaren, politici of zorgverzekeraars haarscherp kunnen vertellen wat er nu echt in de praktijk aan de hand is. Teveel groepen van artsen laten het lobbywerk over aan een voormalig politicus die als vertegenwoordiger naar Den Haag wordt gestuurd. Dat werkt niet meer.”

Heeft u een beetje vertrouwen dat het allemaal goed komt?
“Ik ben een optimist, Maar nu is de meerderheid van de huisartsen echt heel boos. Zorg dat het niet blijft bij zo’n weekje actievoeren in Den Haag. Pak nu door.”

Zou meer aandacht voor preventie en zelfzorg de druk op de huisartsenpraktijk kunnen verlichten?
“Natuurlijk moeten we investeren in preventie, in een gezonde levensstijl, maar preventie is geen oplossing voor de problemen van nu. Een preventieprogramma gaat de druk pas over vijf tot tien jaar verminderen. Zelfzorg is iets anders. Nu gaan er veel mensen met kleine, eenvoudige klachten naar de huisarts. Ik vind niet dat eenvoudige klachten daar thuis horen. Eenvoudige klachten kunnen ook in samenwerking met bijvoorbeeld de drogist worden behandeld. Zoek de samenwerking op. Ook kunnen huisartsen meer verwijzen naar de website thuisarts.nl. Daar vinden patiënten betrouwbare informatie over wat ze zelf kunnen doen.”

De huidige minister is ook arts. Dus dat komt dan wel goed.
“Ik heb ook hoge verwachtingen van Ernst Kuipers. Maar ik zie tot nu toe weinig daadkracht. Zijn antwoorden op vragen over knellende zaken in de zorg zijn vaak omfloerst en super ambtelijk geformuleerd: vage taal, vooruitschuiven of een commissie die er eens goed naar gaat kijken. Dan denk ik, daar heeft de sector niet zo veel aan. Natuurlijk, ‘Den Haag’ zit ook ingewikkeld in elkaar zit. Met allemaal ambtenaren die zeggen dat iets niet kan. Ik hoop dat hij daar doorheen breekt: we gaan het gewoon doen! Volgens mij wil Ernst ook wel. Hij is voor drie jaar benoemd en ik hoorde hem al zeggen dat die periode eigenlijk te kort is.”

De minister die met de vuist op tafel moet slaan.
“Zo’n departement heeft eigenlijk helemaal geen zin om avontuurlijk een stap vooruit te zetten. Daar mag wel wat peper rond gestrooid worden. Misschien moet Ernst eens daarmee gaan strooien.”

Bent u blij dat u uiteindelijk geen minister bent geworden?
“Ja.”

Ook apothekers zitten in een crisis.
“De gouden jaren voor de apotheek zijn echt voorbij, hè? Daarover hoor ik geen gehuil meer uit de sector. Tegenwoordig is het ook voor apothekers een uitdaging om de apotheek efficiënt en rendabel te laten draaien én goede zorg te leveren. Volgens mij ondervindt de patiënt maar weinig hinder in de apotheek. Sterker nog, ik zie de service van de apotheker verbeteren. Vorige week was ik bij mijn apotheker en kreeg ik een sms dat mijn medicatie klaarstond. Een nieuwe service die ik als patiënt erg kan waarderen. Nu de marges in de apotheek slinken is het de uitdaging voor de apotheker om de bedrijfsvoering op orde te houden. Het is tijd voor een moderniseringsslag. Ik ben erg gecharmeerd van de integratie van de apotheek in de drogisterij zoals dat gebeurt in Groot-Brittannië. Samenvoegen van deze twee disciplines betekent lagere kosten in huisvesting en personeel. De klant wordt er in ieder geval blij van. Ik vind het wel een mooi model. Waarom lukt het in Nederland zo slecht om over de grens van het eigen farmaceutische domein te kijken en dit van de grond te krijgen? Zijn het de apothekers die niet innovatief zijn of is farmaceutische regelgeving zo conservatief?”

De apotheker ziet zich steeds meer als zorgverlener en niet als retailer.
“De apotheker als zorgverlener vind ik een leuke ontwikkeling. Ik zie apothekers wel een rol spelen bij het geprotocolleerd voorschrijven van een beperkt aantal middelen voor een beperkte indicatiegroep. In het buitenland gaan mensen voor hun vaccinaties of een gezondheidstest niet naar de huisarts, maar naar de combinatie apotheek-drogist. Een prima manier om huisartsen te ontlasten. Ik twijfel niet aan de kwaliteit van de Nederlandse apotheker en drogist. Door die twee een grotere rol te geven in gezondheidstest en corona-vaccinaties bewijs je de patiënt en de gezondheidszorg een grote dienst.”

Bij een volgende vaccinatieronde gaan we naar de drogist en de apotheek?
“Het zetten van die spuit is vergelijkbaar met het gooien van een dartpijltje en is dus helemaal niet moeilijk. Maar ja, in Nederland hebben we dat weer heel ingewikkeld gemaakt en moeten zelfs artsen een cursus volgen. Terwijl een spuit zetten zo eenvoudig is. Geef apothekers en drogist een korte bijscholing. Dat scheelt huisarts en GGD enorm veel werk.”

Tot slot: zien we u ooit terug als minister van VWS?
“Ik zit net anderhalf jaar bij de NWO, en ben benoemd voor vijf jaar. Als ik al na zou denken over een ministerschap dan winnen nu de vele minnetjes het van dat ene plusje. De enige reden om ooit minister te worden is als je overtuigd bent een bijdrage te kunnen leveren en er mag dan geen reden zijn om je aan die verantwoordelijkheid te onttrekken.”

Tekst: Niels van Haarlem | Fotografie: Jan Vonk Fotografie

Lees meer artikelen? Schrijf u in voor de tweewekelijkse FarmaMagazine nieuwsbrief!

Vacatures

Sluit u aan bij meer dan 6.500 huisartsen en apothekers die tweewekelijks onze nieuwsbrief ontvangen over ontwikkelingen in de eerste lijn.

Sluit u aan bij meer dan 6.500 huisartsen en apothekers die tweewekelijks onze nieuwsbrief ontvangen over ontwikkelingen in de eerste lijn.

We gaan vertrouwelijk om met je gegevens

Mis nooit meer het belangrijkste eerstelijns nieuws!

Elke twee weken in 10 minuten op de hoogte van het laatste nieuws en trends in de eerstelijns zorg.

We gaan vertrouwelijk om met je gegevens