Marktplaats voor geneesmiddelen

Minder verspilling van geneesmiddelen en een forse besparing op de zorgkosten. Apothekers Jelmer Faber en Piter Oosterhof willen er met het platform PharmaSwap voor zorgen dat apothekers medicijnen uitwisselen zodat die niet worden vernietigd. Het idee won daarmee onlangs de verkiezing Duurzame Zorgprofessional 2019.

Ze zijn er nog steeds een beetje verbaasd over. Onlangs won hun idee voor een marktplaats voor duurdere geneemiddelen zowel de publieks- als de juryprijs tijdens de verkiezing Duurzame Zorgprofessional 2019. Het geldbedrag gaat meteen in het verder ontwikkelen van het digitale systeem om vraag en aanbod van medicijnen bij elkaar te brengen.

Onnodige verspilling
Het idee van Pharmaswap ontstond drie jaar geleden. Ook in de farmakolom werd steeds meer nagedacht over hoe er een eind kan komen aan de verspilling van medicatie. Patiënten, apothekers en leveranciers houden immers regelmatig medicatie over. Vanuit onderzoek weten we dat medicijnen door patiënten vaak niet goed bewaard zijn. Te koud, of juist te warm. Maar in de farmaceutische kolom gebeurt het bewaren van medicijnen volgens strenge wet- en regelgeving. Geneesmiddelen die houdbaarheidsdatum zijn gepasseerd worden weggegooid in de apotheek. Dat weggooien van deze geneesmiddelen is slecht voor het milieu, het is onnodige verspilling van grondstoffen en het kost ook nog eens onnodig veel geld. Terwijl de medicatie nog heel goed geschikt is voor de patiënt elders in het land.

Circulaire economie
Zonde, dachten Jelmer Faber, poliklinisch apotheker in het BovenIJ Ziekenhuis in Amsterdam, en Piter Oosterhof, collega in OLVG. Dat moet anders kunnen. Kunnen we die verspilling van medicatie en geld niet tegengaan? “In de praktijk van onze ziekenhuizen zagen we dat er sprake was van spillage. Medicijnen die volgens de wetgeving bewaard zijn gebleven en dus nog van uitstekende kwaliteit zijn moesten we na het verstrijken van de houdbaarheidsdatum weggooien. Dat is nu eenmaal de wet. Uit gesprekken met collega ziekenhuizen bleek dat dit probleem zich overal in Nederland voordoet: een overschot aan geneesmiddelen waarvoor op dat moment even geen patiënt is. Dus hebben wij de handschoen drie jaar terug opgepakt en zijn we in gesprek gegaan met ketenpartners in de farma. We hebben denk ik met iedereen gesproken. Het probleem werd erkend, de spillage was zichtbaar. Ook het ministerie van VWS zag het probleem, maar verwees ons door naar de beroepsgroep. De KNMP verwees ons weer door naar de industrie en de groothandel. De groothandels willen het niet terugnemen. Iedereen wees naar elkaar, maar ondertussen gebeurde er niets. Terwijl uit onderzoek blijkt dat de verspilling van geneesmiddelen op zo’n € 100 miljoen per jaar wordt geschat. Daar is dus heel veel winst te behalen. Toen we in gesprek kwamen met FLOOW2 ging het balletje al snel rollen.”
FLOOW2 maakt zich sterk voor een circulaire economie waarin innovatie, minder verspilling, hergebruik en het delen van producten en materialen centraal staat. De organisatie ontwikkelt deelmarktplaatsen waarop bedrijven en organisaties onderling, of afdelingen en vestigingen binnen organisaties, onbenutte producten kunnen uitwisselen en verkopen. Met als resultaat minder verspilling, extra omzet en lagere kosten.

Gekoeld en gecontroleerd
Nu gebeurt het onderling uitwisselen van medicijnen in de farmakolom, bijvoorbeeld via Whatsapp, al langer. De medicijnen worden dan met de reguliere post of een koerier verstuurd onder condities die niet zijn te controleren. Het was altijd maar afwachten of dat wel goed ging. “Dat wilden we dus niet. Kwaliteit en veiligheid moeten geborgd zijn doordat de medicatie bewaard wordt volgens de wet- en regelgeving. Bovendien moet het transport gebeuren op een veilig manier, volgens GDP. We willen bovenal een marktplaats door en voor apothekers. Het komt regelmatig voor dat een apotheker in bijvoorbeeld Groningen geneesmiddelen over heeft terwijl een apotheker in Maastricht die nu nodig heeft. Op ons platform brengen we het aanbod van medicatie en de vraag bij elkaar. Het transport van de geneesmiddelen wordt op dit moment verzorgd door groothandel Alliance Healthcare, volgens de eisen van GDP: gekoeld en gecontroleerd. Zo borgen we de kwaliteit van de medicatie.”

54.000 euro besparing
Inmiddels is er een proef onder twintig apothekers afgerond. Tijdens de pilot zijn er 68 verpakking niet vernietigd en alsnog bij de patiënt terecht gekomen. Deze 68 verpakkingen waren goed voor een besparing van 54 duizend euro. Het gaat uitsluitend om medicijnen die niet bij patiënten zijn geweest en volgens de geldende wet- en regelgeving zijn bewaard.
“Als het om circulair inkopen gaat in de farmakolom is vooralsnog vooral winst te behalen bij de duurdere geneesmiddelen uit ziekenhuizen. Je hebt toch te maken met de kosten van transport van de ene naar de andere locatie. Alliance komt al bij de ziekenhuizen en kan deze geneesmiddelen in een keer meenemen en weer afleveren op een andere locatie. Bij de pilot lag de focus dan ook op geneesmiddelen met een waarde van minimaal 100 euro per verpakking of hoger. Het ging voornamelijk om oncolytica. Maar we willen uitbreiden. Zo is de volgende stap om ook gekoelde producten ‘toe te laten. Uiteindelijk is ons doel om alle geneesmiddelen, ook de minder dure, te behouden voor de patiënt.” De initiatiefnemers van PharmaSwap bemoeien zich niet met de prijs van het te verhandelen geneesmiddel. Dat is iets tussen de aanbieder en de koper. PharmaSwap krijgt een percentage van het bedrag om het proces te kunnen faciliteren en borgen.

Investeren
De proef is nu afgerond. En het idee kreeg de publieks- en de juryprijs tijdens de verkiezing Duurzame Zorgprofessional 2019, een initiatief van MVO Nederland dat samen met 2500 ondernemers op weg wil naar een nieuwe economie waarin positieve financiële resultaten samengaan met een gezonde economie. De geldprijs van in totaal 15.000 euro steken de twee apothekers dan ook in het verder ontwikkelen van PharmaSwap. “We investeren in het systeem van de digitale marktplaats. Daarnaast willen we meer marktpartijen betrekken. Ook is het belangrijk dat de gedachte van duurzaam ondernemen en duurzame zorg meer aandacht krijgt in de zorg. Apothekers en huisartsen moeten die gedachte van circulaire zorg meer omarmen. Spillage is op dit moment een ondergeschoven kindje in de zorg. Vraag je ernaar bij apothekers dan zeggen ze dat ze zich er schuldig om voelen. Maar we doen er nog te weinig mee. We moeten ervoor zorgen dat tegengaan van spillage een breinpositie bij de apotheker heeft en een vast onderdeel wordt van de dagelijkse processen in de apotheek. Daar is wel wat meer overtuiging voor nodig. Dan is het goed om aan te geven dat naast de gedachte dat weggooien niet duurzaam is er ook financiële winst is te behalen. Van die 54.000 euro aan besparing kan een apotheek bijvoorbeeld een apothekersassistent in dienst nemen.”

Apotheekhoudende huisartsen
Hoeveel winst er precies is te behalen is moeilijk te zeggen. “Uit onderzoek van Charlotte Bekker wordt de verspilling geraamd op 100 miljoen op jaarbasis. Maar eerlijk gezegd weten we dat niet precies.” Uit het onderzoek dat Bekker vorig jaar deed aan de Sint Maartenskliniek, het UMCU en Universiteit Utrecht bleek dat bijna 40% van de geneesmiddelenverspilling te voorkomen is, voornamelijk bij geneesmiddelen die voor langer dan één maand worden verstrekt. Bij dure therapieën die vanuit het ziekenhuis worden verstrekt, zoals bij oncologische en reumatische aandoeningen, houdt 55% van de patiënten ongebruikte medicatie over à €1100 per verpakking. Daar is dus winst te behalen.

PharmaSwap wil dan ook uitbreiden. Ook de voorraad geneesmiddelen bij huisarts en apotheekhoudende huisartsen horen in het systeem. Is het vizier ook gericht op de geneesmiddelen die de patiënt nog thuis heeft liggen? “Zo ver is het nog niet. We richten ons nu op de duurdere geneesmiddelen in het ziekenhuis. De volgende stap is om geneesmiddelen bij 2000 openbare apothekers erbij te betrekken. Misschien dat het mogelijk wordt om ook de geneesmiddelen die de patiënt over heeft erbij te betrekken. Dat is natuurlijk een complex verhaal want je moet zekerheid hebben over hoe de geneesmiddelen zijn bewaard. Er vinden nu al experimenten in het land plaats, maar daar zijn wij niet bij betrokken. Als 10-20 procent van de goed bewaarde geneesmiddelen terug kunnen naar de openbare apotheek en die groep medicatie wordt weer aangeboden via onze marktplaats, dan praat je over miljoenen aan besparingen. Maar zover zijn we nog lang niet.”

Krijgt PharmaSwap ook een rol in het tegengaan van de tekorten aan geneesmiddelen? “Als de minister van VWS besluit dat groothandels meer voorraad moeten aanhouden dan neemt de kans op spillage toe.“

De twee apothekers blijven vooralsnog vooral apothekers. “We zijn nog steeds apotheker. Dit soort initiatieven komen uit de praktijk en worden niet bedacht door externen. Leuk om te ondernemen en ideeën uit te werken tot een werkend model dat een bijdrage levert aan de duurzame zorg, maar voor ons staat de patiëntenzorg voorop.”

Waar staat PharmaSwap over vijf jaar?
“Over vijf jaar is PharmaSwap actief in Europa en werken we over de landsgrenzen. Tegen die tijd stappen alle deelnemers in de farmakolom over het eigen belang en werken actief mee aan het tegengaan van de verspilling. In Nederland nemen de groothandels van geneesmiddelen PharmaSwap mee in het bestelsysteem. Dan zijn geneesmiddelen die over zijn bij de ene apotheek eerste keuze voor een andere apotheek.”

Gerelateerde berichten

Auteur: redactie
Categorie: Opinie