Ouderen hebben baat bij het BCG-vaccin

Het BCG-vaccin, een oud vaccin dat oorspronkelijk gemaakt is tegen tuberculose, heeft een algemene stimulerende werking op het immuunsysteem. Het werkt daardoor effectief preventief tegen meerdere ziekten, blijkt uit de uitkomsten van een klinische studie. Mogelijk ook tegen COVID-19, maar dat is niet zeker. Het ministerie heeft daarom ZonMw verzocht een vervolgonderzoek naar de effecten van BCG-vaccinatie onder kwetsbare ouderen op te nemen als urgent traject in de onderzoeksprogrammering voor COVID-19

Een dubbelblind gerandomiseerde klinische studie, een samenwerking tussen Radboudumc en de Universiteit van Athene, heeft aangetoond dat ouderen baat hebben bij het BCG-vaccin. De resultaten zijn gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift Cell.

Niet alleen tegen tbc

Het Bacille Calmette-Guérin (of BCG-vaccin) is het meest ontvangen vaccin ter wereld. Oorspronkelijk is het bedoeld als behandeling van tuberculose, maar later werd duidelijk dat het een langdurige, algemene boost aan het aangeboren immuunsysteem geeft. Het vaccin bleek daardoor ook werkzaam tegen andere aandoeningen. In het Radboudumc doet hoogleraar Experimentele Interne Geneeskunde Mihai Netea veel onderzoek naar dit effect, wat ‘trained immunity’ genoemd wordt.

ACTIVATE-studie

De ACTIVATE-studie is twee jaar geleden gestart, dus ruim voor de coronapandemie. 198 ouderen kregen bij ontslag uit het ziekenhuis ofwel een placebovaccin, ofwel een BCG-vaccin. Van de placebogroep kreeg 42,3% een infectie, terwijl dat bij slechts 25% van de BCG-groep het geval was. Ook bleef een infectie langer uit: de met BCG gevaccineerde deelnemers kregen gemiddeld 16 weken na de vaccinatie hun eerste infectie, tegenover 11 weken voor de placebogroep. Er was geen verschil in bijwerkingen te zien. Daarnaast bleek uit de observatie dat BCG vooral tegen luchtweginfecties beschermt.

Vervolgonderzoeken

Desondanks is daarmee nog niet aangetoond of het ook werkt tegen COVID-19, vanwege de lage aantallen van COVID-19-infecties in deze studie. De studie laat wel zien dat de BCG-vaccinatie in ieder geval veilig is om te geven aan ouderen, en dat het hen kan beschermen tegen diverse infecties. Er lopen meerdere studies specifiek gericht op de effecten van het BCG-vaccin op COVID-19, waaronder de BCG-PRIME studie. Aan deze studie, gecoördineerd door het UMC Utrecht, werken een groot aantal Nederlandse ziekenhuizen mee. Meer informatie vindt u ook op de site van het Radboudumc