Snoeien in aantal zorgverzekeraars

Het einde van de marktwerking is nu echt in zicht. Tijd voor de apotheker om de naam te veranderen in medicatiespecialist en om een leidend rol te spelen bij vaccineren. En huisartsen moeten digitalisering nu echt omarmen. Hoogleraar Guus Schrijvers over de verandering in de zorg. “Laat apothekers en huisartsen met één zorgverzekeraar afspraken maken.”

Hij heeft de pensioengerechtigde leeftijd allang gepasseerd, maar weet niet van ophouden. Zeker nu de zorg voor een verandering staat gaat hij maar door. Maar daarover later meer. Guus Schrijvers was hoogleraar Public Health bij de medische faculteit in Utrecht. In 1996 richtte hij het Julius Centrum voor Gezondheidswetenschappen en Eerstelijns Geneeskunde op. Sociale geneeskunde en zorginnovatie werden zijn levenswerk. Hij publiceert nog steeds boeken, schrijft blogs en nieuwsbrieven. Hij heeft nog steeds invloed op de koers van de zorg.

Waarom gaat u maar door?

“Dat heeft vast met mijn opvoeding te maken. Mijn vader werkte dag en nacht en wilde als onderwijzer de wereld verbeteren. Ik was zeven dagen in de week hoogleraar. Ben dus blij dat ik nu slechts dertig uur per week werk. Eigenlijk wilde ik dit jaar stoppen, maar dat kan ik nu echt niet. Als kind van na de oorlog weet ik wat wederopbouwen betekent. Dat gaat nu weer gebeuren. We staan namelijk op een kruispunt in de zorg. Want na twintig jaar neoliberale kabinetten moeten we de gezondheidzorg opnieuw vormgeven. Het liberale gedachtegoed van de marktwerking is er niet in geslaagd de kosten te beheersen. Het roer moet dus om. Die verandering lees ik in alle programma’s van de politieke partijen, in de rapporten van de Sociaal Economische Raad, de NZa en het Zorg Instituut: geen marktwerking meer, maar samenwerking.”

Hoe ziet u de zorg veranderen?

“We staan aan de vooravond van een groot aantal veranderingen. Er komt een omslag van domeindenken naar samenwerking, tussen ziekenhuizen, tussen apothekers en huisartsen. Zorgverleners zullen meer op elkaar zijn aangewezen. We stappen een boeiende periode in. En daar wil ik bij zijn. Als kleine jongen woonde ik bij een brandweerkazerne en reed ik op mijn autoped achter de brandweerwagen aan op zoek naar de brand. Dat gevoel bovenop het nieuws te zitten, dat bekruipt me nu weer. Dus stoppen zit er voorlopig niet in.”

Schrijvers voorspelt het einde van de marktwerking in de zorg en de terugkeer van het publieke domein. “In elk publieke domein is er sprake van schaarste. De uitdaging is hoe we deze schaarste verdelen in de zorg. Dat vereist stuurmanskunst van het nieuwe kabinet. Op nationaal niveau moet besloten worden hoeveel van het budget beschikbaar is voor de zorg. Op het niveau van de burger moet de politiek vaststellen of bij een beetje pijn een bekostigd geneesmiddel wel nodig is terwijl paracetamol van de drogist ook prima werkt.”

Ook de productie van geneesmiddelen hoort in het publieke domein stelt Schrijvers. “Ontwikkelen van geneesmiddelen gebeurt op universiteiten en dat moet zo blijven. Die universiteiten moeten ook de revenuen plukken als een geneesmiddel succesvol is. Neem Arjan Robben die als 17-jarig voetballertje zijn carrière begon bij FC Groningen maar groot is geworden bij Bayern München. FC Groningen deelde jaren mee in het grote succes van Robben in Duitsland. Ook bij geneesmiddelen moeten de baten terug naar de clubs die talent hebben ontwikkeld. Dat zijn bij geneesmiddelen de universiteiten. Pleit ik ervoor dat iedereen in de zorg ambtenaar moet worden? Nee, zeker niet. Daar geloof ik niet in. In het publieke domein is solidariteit het uitgangspunt, bij zorgverzekeraars, bij maatschappen en bij individuele ondernemers. Ook als het om geld verdienen gaat. Ik hoop dat veel apothekers ondernemers blijven, maar dan wel binnen dat publieke domein. Dat vereist ook meebewegen van de KNMP, de LHV en de NHG. Je bent geen zorgverlener geworden om veel geld te verdienen, maar om zorg te leveren. Inspiratie en voldoening haal je niet uit je portemonnee, maar uit het verlenen van zorg. En laten we eerlijk zijn: een apotheker verdient tegenwoordig niet zo gek veel.”

Schrijvers pleit voor meer samenwerking. Maar daar moet dan wel voor betaald worden. “De apotheker en de huisarts krijgen betaald voor individuele verrichtingen, voor samenwerking krijgen ze niks. Terwijl juist door samenwerking doelmatige zorg wordt geleverd. De NZa schuift nu langzaam op en er komt een betaalregel voor samenwerking. Maar dat mag van mij wel wat sneller en groter allemaal.”

Hoe gaat de samenwerking tussen huisarts en apotheker?

“Samenwerken kan alleen als je elkaar kent. Anders is er sprake van een handelstransactie. Samenwerken betekent een relatie opbouwen. Apothekers en huisartsen kunnen dat alleen als er wederzijds vertrouwen en gedeelde dossiers zijn. Terugdringen van verslaving is zo een gezamenlijk dossier. Behandelen van een kind met ADHD is een combinatie van praten en pillen in plaats van alleen pillen. Daarover moeten huisartsen en apothekers praten: wat is onze aanpak, wat werkt bij deze patiënt? Maar ja, deze samenwerking heeft alleen effect als er voor wordt betaald. En dat is nog steeds niet het geval.”

Volgens Guus Schrijvers mag er ook flink gesnoeid worden in zorgverzekeringsland. “Er zijn 27 zorgverzekeraars! Zorgverleners moeten nu contracten sluiten met tal van verzekeraars. Dat kan anders. Laat apothekers en huisartsen met één zorgverzekeraar afspraken maken. Onderhandel in de regio alleen met de grootste zorgverzekeraar en sluit daar een contract mee af. De andere zorgverzekeraars in de regio moeten dat contract volgen. Door met een zorgverzekeraar in de regio af te stemmen wordt het onderling delen van gezondheidsinformatie veel eenvoudiger. Dat vraagt wel bereidheid om regio’s te verdelen. Stap dus over je eigen schaduw en ga niet vijftien jaar discussiëren over wie waar de baas is zoals is gebeurd bij de verdeling van de ambulanceregio’s. Het hoeft ook allemaal niet zo moeilijk. Het nieuwe kabinet moet twee maatregelen aankondigen: maximaal één zorgverzekeraar voor iedere zorgverlener. En iedere patiënt hoeft nog maar één keer naam en adres op te geven voor het zorgdossier. Het kán zo heeft de GGD bewezen tijdens de coronacrisis. Onder druk wordt nu eenmaal alles vloeibaar.”

Hoe ziet u de rol van de apotheker veranderen?

“Door marktwerking dreigen multinationals apothekers eruit te duwen. Zorgverzekeraars sluiten contracten met de bol.com’s en huisartsen roepen patiënten op om vooral daar medicatie te bestellen. Dat moeten we toch niet willen? Chronische patiënten verdienen beter dan een doosjesschuiver. Apothekers moeten zich dan ook profileren als medicatiespecialist. Sterker nog, ruil de naam apotheker in voor die van medicatiespecialist. Dat is de zorgprofessional met de meeste kennis van geneesmiddelen.”

Welke kansen ziet u voor de apotheker?

“Ik zie verschillende kansen voor die medicatiespecialist. Het is de huisarts die de diagnose stelt, maar de apotheker – dus de medicatiespecialist – moet de patiënt al in een vroeg stadium betrekken bij het maken van de juiste keuze van de medicatie. Maak shared decision making de standaard in de apotheek. Ga als medicatiespecialist het gesprek aan met de patiënt: meteen een stevige pijnstiller of beginnen we eerst met paracetamol? Ga ook op huisbezoek, duik in het medicijnkastje van de patiënt en controleer of de patiënt wel zo medicatietrouw is zoals die zelf beweert. Laat registreren of pijnmedicatie wel effect heeft gehad over aan de apotheker of diens assistent. En als bij het keukentafelgesprek de apotheker ziet dat de pijnbestrijding onvoldoende werkt stuur deze de patiënt terug naar de huisarts. Neem je verantwoordelijkheid als medicatiespecialist door de patiënt niet afhankelijk te maken van geneesmiddelen, bijvoorbeeld als blijkt dat spanningen in het gezin de oorzaak zijn van een depressie. Eerst praten en daarna eventueel pas pillen. Misschien is die depressie het gevolg van financiële problemen. Luister naar de patiënt, zorg dat die financiële problemen worden opgelost en lever niet automatisch die pillen.”

Schrijvers ziet ook een rol voor de apotheker bij vaccineren. De coronacrisis heeft laten zien dat vaccineren geen eenvoudige taak is. “Blijven we in de toekomst vaccineren in megacentra als de Jaarbeurs in Utrecht of willen we naar kleinschalig vaccineren? Wat mij betreft het laatste en moet de apotheker en niet de huisarts gaan vaccineren. Dat gebeurt in het buitenland ook. Apothekers hebben verstand van vaccins, zijn sterk in logistiek en hebben grote koelkasten voor de opslag van vaccins. ”

En welke veranderingen ziet u bij de huisarts?

“Digitalisering heeft met dank aan corona een sprong gemaakt. Een motie in de Tweede Kamer en de acties van Patiëntenfederatie Nederland geeft patiënten de mogelijkheid om te kunnen beeldbellen met de huisarts. Ik zie echter artsen terugkrabbellen en stoppen met beeldbellen. Als ik minister van VWS was zou ik regio’s uitdagen vaart te maken met digitale consulten. Welke regio heeft een goed voorstel? Die krijgt meteen voor vijf jaar geld voor implementeren van digitale consulten. Daarnaast moeten huisartsen patiënten stimuleren zich goed voor te bereiden op een consult. Zorg dat 80 procent van de vragen die de huisarts aan de patiënt wil stellen al vooraf beantwoord zijn: was alles duidelijk na het vorige consult, hoe ging het de eerste keer met de medicatie, heeft u de medicatie volgens de bijsluiter ingenomen, zijn de klachten afgenomen? Zorg dat de patiënt op thuisarts.nl zelf zoekt naar informatie over wat de gezondheidsklacht zou kunnen zijn. De patiënt stuurt de antwoorden op de vragen vervolgens digitaal naar de huisarts. De huisarts kan zich dan goed voorbereiden en kan zich tijdens het consult focussen op zaken die hij of zij nog niet weet van de patiënt. Deze digitale mogelijkheden moeten huisartsen beter inzetten.”

Niet dat Schrijvers fan is van Quin, de digitale huisartspraktijk die actief praktijken overneemt. “De kernwaarde van huisartsenzorg is persoonlijk zorg. De huisarts kent als familiedokter de patiënt, zijn dossier en vaak ook de rest van de familie. Vertrouwen is niet op te bouwen met een anonieme huisarts van Quin. Quin is al kapot geschreven. Ze worden nu overal buiten gehouden.”

Heeft u er vertrouwen in dat deze veranderingen doorzetten?

“Aan mij zal het niet liggen. Als de linkse partijen nu eindelijk eens stoppen met bekvechten en binnen een maand afspreken één partij te vormen zodat er een kabinet komt samen met D66, Volt en Bij1, dan komt die publieke sector er wel. Anders blijven we steken bij betalen per verrichting en bij marktwerking.”

Tekst: Niels van Haarlem | Fotografie: Jan Vonk Fotografie

Meer lezen? Schrijf u in voor de tweewekelijkse FarmaMagazine nieuwsbrief!

Het begon op de fiets

Wanneer een patiënt een nieuwe inhalator krijgt voorgeschreven, geven enkel wij standaard uitleg over het gebruik. Die afspraken zijn regio breed gemaakt.

Vacatures

Sluit u aan bij meer dan 6.500 huisartsen en apothekers die tweewekelijks onze nieuwsbrief ontvangen over ontwikkelingen in de eerste lijn.